İmanın Şubeleri

Yüce Allah şöyle buyurmaktadır:
"(Namazda) yüzlerinizi doğu ve batıya döndürmeniz iyilik demek değildir. Fakat asıl iyilik Allah'a, âhiret gününe, meleklere, kitaba, peygamberlere iman edenin, malına olan sevgisine rağmen onu akrabaya, yetimlere, yoksullara, yolculara, dilenenlere, kölelere verenlerin, namazı dosdoğru kılan, zekatı veren, ahidleşince ahidlerini yerine getirenlerin, sıkıntıda, hastalıkta ve savaşın kızıştığı zamanlarda sabredenlerin yaptığıdır. Sadakat gösterenler, işte bunlardır, takvâ sahibi olanlar da ancak bunlardır." (el-Bakara, 2/177)
Peygamber Sallallahu aleyhi vesellem de şöyle buyurmaktadır:
"İman altmış küsur (bir diğer rivayette yetmiş küsur) şubedir. Onun en üstünü la ilahe illallah, en aşağısı ise yolda giden geleni rahatsız eden şeyleri kaldırmaktır. Haya etmek de imandan bir şubedir."
Bazı hadis şarihleri bunları tek tek saymış ve bu hususta gerçekten güzel ve faydalı eserler yazmışlardır. Fakat iman açısından bunların sayılarını bilmek şart değildir. Toplu olarak bunlara iman yeterlidir. Esasen bu şubeler kitab ve sünnetin dışında bir yerde de değildir.
O halde kula düşen bunların emirlerine uymak, yasaklarından sakınmak, haberlerini tasdik etmektir. Böyle hareket eden bir kimse imanın şubelerini tamamlamış olur.
İlim adamlarının saydıkları ise hepsi doğrudur ve imandandır; fakat Peygamber Sallallahu aleyhi vesellem'in bu hadis ile bunları kastettiğini kat'î olarak söyleyebilmek için bu hususta açık bir rivayetin olması gerekir.
Hafız "İbn Hacer" "Fethu'l-Bari" de "İbn Hibban" ın irad ettiklerini şu sözleriyle özetlemektedir:
Bu şubeler kalbin, dilin ve bedenin amellerinden dallanıp budaklanırlar.
Kalbin amelleri, inanılan hususlar ve niyetler olup yirmidört (24) tanedirler:
1/1 - Allah'a iman: Bunun kapsamına: O'nun zatına, (fiillerine, isim ve) sıfatlarına iman etmek, O'nu tevhid etmek: "O'nun benzeri hiçbir şey yoktur ve O herşeyi işiten, gören." (eş-Şura, 42/11) olduğuna iman etmek, onun dışındaki bütün varlıkların sonradan yaratıldıklarına inanmak;
2/2 - Meleklerine iman
3/3 - Kitablarına iman
4/4 - Peygamberlerine iman
5/5 - Hayrı ile şerri ile kadere ve
6/6 - Ahiret gününe iman etmek: -Bunun kapsamına:
- Kabirde sorgu,
- Öldükten sonra diriliş,
- Amel defterlerinin verilmesi (nüşûr),
- Hesab,
- Mizan,
- Sırat,
- Cennet, cehenneme iman etmek, vb..girer-,
7/7 - Allah'ı sevmek,
8/8 - O'nun için sevmek, O'nun için buğzetmek,
9/9 - Peygamber Sallallahu aleyhi vesellem'i sevmek, onun tazim edilmesi gerektiğine inanmak da girer.Bunun da kapsamına:
- Peygamber Sallallahu aleyhi vesellem'e salat ve selam getirmek, onun sünnetine uymak da dahildir.
10/10 - İhlas ve bunun kapsamına giren:
- Riyâ ve münafıklığı terketmek,
11/11 - Tevbe etmek,
12/12 - Allah'ın azabından korkmak (havf),
13/13 - Allah'ın nimet ve rahmetini ümit etmek, recâ,
14/14 - Şükür,
15/15 - Verilen ahidlere bağlılık (vefa),
16/16 - Sabır,
17/17 - Kaza ve kadere rıza,
18/18 - Tevekkül
19/19 - Merhamet
20/20 - Tevazu da bunun kapsamındadır. Tevazunun kapsamına da:
- Yaşlı olana saygı göstermek, küçük olana merhamet etmek, (de dahildir.)
21/21 - Kibir'i (büyüklenmeyi) ve Ucbu (kendisini ve amellerini beğenmeyi) terketmek,
22/22 - Hasedi (kıskançlığı) terketmek,
23/23 - Kin tutmayı terketmek,
24/24 - Kızıp öfkelenmeyi terketmek. (de dahildir.)
Dilin amellerine gelince: bunlar da yedi (7) hasleti kapsar.
25/1 - Tevhidi dil ile söylemek,
26/2 - Kur'ân okumak,
27/3 - İlim öğrenip, öğretmek,
28/4 - Dua ve
28/5 - Zikirde bulunmak. Bunun kapsamına:
30/6 - İstiğfar ve
31/7 - Lağiv (boş şeyler)den kaçınmak da girer.
Bedenin amelleri: otuzsekiz hasleti kapsar.
Bunların bir bölümü maddi şeyler ile alakalıdır. Bunlar da onbeş (15) haslettir.
32/1 - Maddi ve şer'i hükme uygun olarak temizlenmek, -Bunun kapsamına: necasetlerden kaçınmak da girer-,
33/2 - Setr-i avret,
34/3 - Farz ve nafile namaz kılmak,
35/4 - Zekat da böylecedir
36/5 - Köleyi azad etmek
37/6 - Cömertlik -bunun kapsamına yemek yedirmek ve misafire ikramda bulunmak, ağırlamak girer-,
38/7 - Farz ve nafile oruç tutmak,
39/8 - İtikâf yapmak,
40/9 - Kadir gecesini aramak,
41/10 - Haccetmek,
42/11 - Umre yapmak,
43/12 - Aynı şekilde tavaf etmek,
44/13 - Dininin selâmeti için kaçmak -kapsamına şirk diyarından hicret etmek de girer-,
45/14 - Yapılan adakları yerine getirmek,
46/15 - Yeminler ve keffaretlerin yerine getirilmesi hususunda gereken dikkati göstermek de girer.
Bunların bir kısmı da tabi olmak ile alâkalıdır. Bunlar da altı (6) haslettir.
47/1 - Nikâhlanmak suretiyle iffetini korumak,
48/2 - Çoluk-çocuğun haklarını yerine getirmek,
49/3 - Anne-babaya iyi davranmak -bunun kapsamına onlara kötü davranmaktan uzak durmak da girer-
50/4 - Çocukları güzel bir şekilde terbiye etmek,
51/5 - Akrabalık bağını gözetmek,
52/6 - (köleler için) Efendisine itaat etmek, (efendiler için) kölelerine yumuşak davranmak.
Bu hasletlerin bir kısmı da amme'yi ilgilendirir. Bunlar da onyedi (17) haslettir.
53/1 - Adalete bağlı kalmakla birlikte,
54/2 - cemaate uymak suretiyle emirliğin gereklerini yerine getirmek,
55/3 - Ulu'l-emre (şer'an kendilerine itaat edilmesi gereken yöneticilere) itaat etmek,
56/4 - İnsanların arasını düzeltmek -bunun kapsamına İslami otoriteye karşı çıkanlarla (haricilerle) ve bağilerle (silahlı ve askeri güç sahibi olan çetelerle) savaşmak da girer-,
57/5 - İyilik üzerine yardımlaşmak -bunun kapsamına iyiliği emredip, münkerden alıkoymak da girer-,
58/6 - Hadleri uygulamak,
59/7 - Cihad etmek,
60/8 - Emanetin eda edilmesi -ganimetin beşte birinin ödenmesi de bunun kapsamı içerisindedir-,
61/9 - İhtiyacı olanlara borç vermek,
62/10 - Aldığı borcu eksiksiz ödemek,
63/11 - Komşuya ikramda bulunmak,
64/12 - Başkalarına iyi davranmak -bunun kapsamına malı helal yoldan kazanıp, hak olan yerlerde harcamak da girer yine bunun kapsamına savurganlık ve israftan uzak durmak da girer-,
65/13 - Selamı almak,
66/14 - Aksırana (elhamdulillah demesi halinde) yerhamukellah demek,
67/15 - İnsanlara zararı önlemek,
68/16 - Lehv (boş, oyalayıcı işler)den uzak durmak,
69/17 - Yolda insanlara rahatsızlık veren şeyleri kaldırmak.
İşte bunlar altmışdokuz (69) husustur.
Bunları sözü edilenler arasından biri diğerinin kapsamına giren bazı hususları ayrı bir özellik kabul ederek, yetmişyedi haslet olarak saymak da mümkündür.
Doğrusunu en iyi bilen Allah'tır.