Saç ve Sakalı Siyaha Boyamanın Hükmü 7

Vesmeyi (Siyah Çiviti) Mekruh Gören Tabiin

Ata b. Ebi Rabah Rahimehullah

Abdulmelik (b. Ebi Suleyman) rahimehullah’tan: “Atâ rahimehullah’a vesme (siyah renk veren çivit) ile boyanmak hakkında sorulunca dedi ki:

هُوَ مِمَّا أَحْدَثَ النَّاسُ قَدْ رَأَيْتُ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا رَأَيْتُ أَحَدًا مِنْهُمْ يَخْتَضِبُ بِالْوَسْمَةِ مَا كَانُوا يَخْضِبُونَ إِلَّا بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ وَهَذِهِ الصُّفْرَةِ

“O, insanların sonradan çıkardıkları şeylerdendir. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’in ashabından bir topluluğu gördüm. Onlardan hiçbirinin vesme ile boyandığını görmedim. Onlar ancak kına ve ketem ile ve şu sarı boya ile boyanırlardı.”^[1]

Ata b. Ebi Rabah rahimehullah’ın görmemiş olması hüccet değildir. Nitekim birçok sahabiden bu durum sabit olmuştur.

Mucahid Rahimehullah

Sufyan – Ebu Rabah – Mucahid rahimehullah yoluyla:

أَنَّهُ كَرِهَ الْخِضَابَ بِالسَّوَادِ وَقَالَ أَوَّلُ مَنْ خَضَبَ بِهِ فِرْعَوْنُ

“Mucahid rahimehullah siyah ile boyanmayı hoş görmez ve şöyle derdi: “İlk siyahla boyanan Firavundur.”^[2]

Mucahid rahimehullah bunu, israiliyyat bir bilgiye dayanarak kerih görmektedir.

Mekhûl Rahimehullah

Abdula’lâ (b. Abdila’lâ) – Burd (b. Sinan) – Mekhûl rahimehullah yoluyla:

أَنَّهُ كَرِهَ الْخِضَابَ بِالْوَسْمَةِ وَقَالَ خَضَبَ أَبُو بَكْرٍ بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ

“Mekhûl rahimehullah vesme ile boyanmayı çirkin görür ve şöyle derdi: “Ebu Bekr radıyallahu anh kına ve ketem ile boyanmıştır.”^[3]

Mekhul rahimehullah, vesmeyi hoş görmemiştir, lakin kına ve ketem ile boyanmayı onaylamaktadır.

Şa’bî Rahimehullah

Ubeyde – Sâid b. Muslim yoluyla:

سُئِلَ الشَّعْبِيُّ عَنِ الْخِضَابِ بِالْوَسْمَةِ فَكَرِهَهُ

“eş-Şa’bî rahimehullah’a vesme ile boyanmak sorulunca bunu çirkin gördü.”^[4]

Bunun isnadı çok zayıftır. Said b. Muslim metruk olup, kendisinden daha kuvvetli olana muhalefet ettiği için rivayeti münkerdir:

İbn Humeyd – Yahya – Abdulhamid rahimehullah yoluyla:

رَأَيْت الشّعبِيّ يخضب بِالْحِنَّاءِ والكتم

“eş-Şa’bî rahimehullah’ın kına ve ketem ile boyanmış olduğunu gördüm.”[5]

Katade Rahimehullah

Yahya – Abdulvehhab – Said – Katade rahimehullah yoluyla:

أَنَّهُ كَانَ يَكْرَهُ أَنْ يَخْضِبَ بِالسَّوادِ

“Katade rahimehullah siyaha boyanmayı çirkin görüyordu.”[6]

Said b. Cubeyr Rahimehullah

Yahya b. Âdem – Hammad b. Zeyd – Eyyub es-Sahtiyani rahimehullah yoluyla:

سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ وَسُئِلَ عَنِ الْخِضَابِ بِالْوَسْمَةِ فَكَرِهَهُ فَقَالَ يَكْسُو اللَّهُ الْعَبْدَ فِي وَجْهِهِ النُّورَ ثُمَّ يُطْفِئُهُ بِالسَّوَادِ؟

“Said b. Cubeyr rahimehullah’a vesme ile boyanmak hakkında sorulurken işittim. Bunu çirkin gördü ve dedi ki: “Allah onun yüzüne nur vermişken nasıl onu siyahla söndürüyor?”^[7]

Sahabe ile tabiinden bazıları Allah yolunda ağaran saç ve sakalların Allah’tan bir nur olması sebebiyle onu boyamayı tercih etmiyorlardı. Said b. Cubeyr rahimehullah’ın sözü de bu görüşte olduğunu ifade etmektedir.

Abdullah b. Amr radıyallahu anhuma’dan: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

لَا تَنْتِفُوا الشَّيْبَ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَشِيبُ شَيْبَةً فِي الْإِسْلَامِ - قَالَ عَنْ سُفْيَانَ إِلَّا كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَقَالَ فِي حَدِيثِ يَحْيَى - إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا حَسَنَةً وَحَطَّ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةً

“Akları yolmayın. Zira o müslümanın nurudur. Herhangi bir müslüman İslam’da (saç veya sakalını) ağartırsa Allah onun için mutlaka bir hasene yazar, bir derecesini yükseltir ve bir hatasını siler.”^[8]

Muhtemelen Katade rahimehullah da bu yüzden hoş görmemiştir. Çünkü kendisi şu hadisin ravilerinden biridir:

Said b. Beşir – Katade – Enes radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

لَا تُغَيِّرُوا هَذِهِ الشيبة فَمَنْ كَانَ مُغَيِّرَهَا لَا مَحَالَةَ فَبِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ

 “Şu akları değiştirmeyin. Mutlaka yapacaksanız kına ve ketem ile boyayın.”[9]

Sonuçlar

1- Saç ve sakalları siyah renk ile boyamaktan dolayı tehdit içeren rivayetler Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’den sahih ve illetsiz bir yoldan sabit olmamıştır. Sabit olan tarikin ise açıklaması yapılmış ve bu hadisin haramlık ifade etmediği, ahir zamanda ortaya çıkacak bir kavmin alametini bildirdiği ifade edilmiştir.

2- Ebu Kuhafe radıyallahu anh kıssasının sahih yollarla sabit olan rivayetlerinde “Siyahtan kaçının” ziyadesi geçmemektedir, bu ziyade şüpheli tariklerle gelmiştir.

3- Ağarmış saç ve sakalları boyamak suretiyle kâfirlere muhalefet emri mutlak olarak sabit olmuş, bu hususta siyah boyadan kaçınma emrine dair ziyade ise sahih ve illetsiz bir yoldan sabit olmamıştır.

4- Kına ve ketem, siyah gibi koyu renk veren boyalar olmasına rağmen hem Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem ve ashabı tarafından kullanılmış hem de tavsiye edilmiştir.

5- Siyah renk veren vesme (çivit) ile boyanmaktan sakınma hususunda tabiin’den bazılarından rivayetler sabit olmuştur. Onlar, ya aldatma söz konusu olması ihtimalinden dolayı ya da akları değiştirmeden bırakmayı tercih ettiklerinden bunu kerih görmüşlerdir.

Bununla birlikte sahabe, tabiin ve sonraki ilim ehlinden vesme, kına ve ketem gibi siyah renk veren boyalarla, sarı ve kırmızı renklerde de boyandıkları, bunda sakınca görmedikleri sabit olmuştur. Nitekim Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem, akları boyamadan bırakmayı dinlerinin bir gereği gören Kitap Ehline muhalefet için boyamayı emretmiştir. Lakin Ali radıyallahu anh başta olmak üzere, sahabeden ve tabiinden birçok kimse akları olduğu gibi bırakmayı tercih etmişlerdir. Bu da, selefin, boyama emrini vacip olarak değerlendirmediklerini veya bu konuda muhayyer bırakan bir delile dayandıklarını gösteriyor.

Nitekim usulde bilindiği üzere bir emrin veya yasağın sebebi nasta açıklanmışsa, bu sebebin mahiyetine göre emir vaciplikten müstehaplığa, yasak da haramlıktan mekruhluğa hamledilir. Burada da ağarmış saç ve sakallarını boyamadan bırakan selefin böyle bir yorumda bulunmuş olmaları muhtemeldir.

Allah en iyi bilendir.

---

[1] Sahih maktu. İbn Ebî Şeybe (5/184) Taberî Tehzibu’l-Asar (846) İbn Sa’d (1223)

[2] Sahih maktu. İbn Ebî Şeybe (5/184)

[3] Hasen. İbn Ebî Şeybe (5/184)

[4] Çok zayıf. İbn Ebî Şeybe (5/184) isnadında Sâid b. Muslim metruktur.

[5] Zayıf. Taberî Tehzibu’l-Asar (876) Muhammed b. Humeyd zayıftır.

[6] Sahih maktu. Hallal el-Vukuf (139)

[7] Sahih maktu. İbn Ebî Şeybe (5/184) İbn Sa’d (10291) İbn Abdilber et-Temhid (21/86)

[8] Hasen. Ahmed (2/179, 207, 210); Ebu Davud (4202); Tirmizi (2821); Nesai (5068); İbn Mace (3721)

[9] Zayıf. Taberî Tehzibu’l-Asar (957-958) Taberânî Musnedu'ş-Şamiyyîn (2590) İbn Adiy el-Kamil (6/116) İsnadında Said b. Beşir zayıftır.

Saç ve Sakalı Siyaha Boyamanın Hükmü 6

 

Tabiin ve Sonrakilerden Siyah İle Boyanmayı Caiz Görenler

Amr b. Osman b. Affan Rahimehullah

Ma’n b. İsa – Ebu Ma’şer - Said b. Ebi Said el-Makburî rahimehullah yoluyla:

رأيت أبناء صحابة رسول الله صلى الله عليه وسلم يصبغون بالسواد منهم عمرو بن عثمان بن عفان

“Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’in sahabesinin çocuklarını gördüm, onlar siyah ile boyanırlardı. Amr b. Osman b. Affan rahimehullah da onlardan biriydi.”^[1]

El-Haccac b. Ertae ve İbn Ebi Leyla Rahimehumallah

El-Fadl b. Ya’kub’dan: Said b. Mesleme rahimehullah dedi ki:

رَأَيْتُ الْحَجَّاجَ بْنَ أَرْطَأَةَ يَخْضِبُ بِالسَّوَادِ وَرَأَيْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى يَخْضِبُ بِالسَّوَادِ

“el-Haccac b. Ertae rahimehullah’ı siyaha boyanmış gördüm. İbn Ebi Leyla rahimehullah’ı siyaha boyanmış gördüm.”^[2]

Ebu Said el-Eşec – Abdullah b. el-Eclah rahimehullah yoluyla:

وَرَأَيْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى والْحَجَّاجَ بْنَ أَرْطَأَةَ يخضبان بالوسمة

“İbn Ebi Leyla ve el-Haccac b. Ertae rahimehumallah’ın vesme ile boyandıklarını gördüm.”[3]

Hatib el-Bağdadi; İbnu’l-Ebbar – Muhammed b. Humeyd – Cerir b. Abdilhamid rahimehullah yoluyla şöyle dediğini rivayet etmiştir:

رَأَيْتُ الْحَجَّاجَ يَخْضِبُ بِالسَّوَادِ وَرَأَيْتُ مُحَمَّد بن عَبْد الرَّحْمَنِ بن أَبِي لَيْلَى يَخْضِبُ بِالسَّوَادِ

“el-Haccac (b. Ertae) rahimehullah’ın siyahla boyandığını gördüm. Muhammed b. Abdirrahman b. Ebi Leyla rahimehullah’ın siyahla boyandığını gördüm.”[4]

Ebu Ya’kub el-Amirî Rahimehullah

El-Fadl b. Ya’kub’dan: Said b. Mesleme rahimehullah dedi ki:

وَرَأَيْتُ أَبَا يَعْقُوبَ الْعَامِرِيَّ يَخْضِبُ بِالسَّوَادِ

“Ebu Ya’kub el-Âmirî rahimehullah’ı siyaha boyanmış gördüm.”^[5]

İbn Curayc Rahimehullah

El-Fadl b. Ya’kub’dan: Said b. Mesleme rahimehullah dedi ki:

وَرَأَيْتُ ابْنَ جُرَيْحٍ يَخْضِبُ بِالسَّوَادِ ثُمَّ تَرَكَ بَعْدُ فَجَعَلَ يَخْضِبُ بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ

“İbn Cureyc rahimehullah’ı siyaha boyanmış gördüm. Sonra bunu bırakıp kına ve ketem ile boyanmaya başladı.”^[6]

Nafi b. Cubeyr Rahimehullah

Ebu Kurayb Muhammed – İbn Fudayl – el-Velid b. Cumey’ rahimehullah yoluyla:

كَانَ نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ يَخْضِبُ بِالْوَسْمَةِ

“Nafi b. Cubeyr rahimehullah vesme ile boyanırdı.”^[7]

Veki – Abdullah b. Abdirrahman b. Mevhib rahimehullah yoluyla:

رَأَيْتُ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ يَخْتَضِبُ بِالسَّوَادِ

“Nafi b. Cubeyr rahimehullah’ı siyah ile boyanmış gördüm.”[8]

Muhammed b. Sirin Rahimehullah

Ubeydullah b. Muaz, babasından, o Eş’as’tan, o da Muhammed (İbn Sirin) rahimehullah’tan rivayet ediyor:

أنه كان لا يَرَى بَأسًا بِالخِضاب بِالسَّواد والحُمرَة ما لم يَغُرَّ امرأةً وكان محمد يَخضِب بِالحُمرة

“O, kadını aldatma söz konusu olmadığı sürece siyah ve kırmızı renkle boyanmakta sakınca görmezdi. Muhammed (b. Sirin) rahimehullah kırmızı ile boyanırdı.”^[9]

İbn Uleyye – İbn Avn rahimehullah yoluyla:

كَانُوا يَسْأَلُونَ مُحَمَّدًا عَنِ الْخِضَابِ بِالسَّوَادِ فَقَالَ لَا أَعْلَمُ بِهِ بَأْسًا

“Muhammed (b. Sirin) rahimehullah’a siyah ile boyanmak hakkında sorarlar, o da: “Bunda bir sakınca bilmiyorum” derdi.”[10]

Ma’n b. İsa – Muhammed b. Amr – Muhammed b. Sirin – Enes radıyallahu anh yoluyla:

سَأَلتُهُ عَن خِضاب رَسول الله صَلى الله عَليه وسَلم فَقالَ إِنَّ رَسولَ الله صَلى الله عَلَيه وسَلم لَم يَكُن بَلَغَ ذَلِكَ ولَكِنَّ أَبو بَكرٍ خَضَبَ بِالحِنّاء والكَتَمِ قالَ ابن سيرينَ فَخَضَبتُ يَومَئِذٍ بِالحِنّاء والكَتَمِ

“Ona Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’in boyasını sordum. Dedi ki: “Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’in akları boyayacak kadar çok değildi. Lakin Ebu Bekr radıyallahu anh kına ve ketem ile boyanırdı.” İbn Sirin rahimehullah dedi ki:

“Bunun üzerine o gün kına ve ketem ile boyandım.”^[11]

Abdurrahman b. Ebi Bekr es-Sıddık Rahimehullah

Hammad b. Seleme – Ammar b. Ebi Ammar rahimehullah yoluyla:

رأيت عبد الرحمن بن أبي بكر الصديق يخضب بالحناء والكتم

“Abdurrahman b. Ebi Bekr es-Sıddık rahimehullah’ı kına ve ketem ile boyanmış gördüm.”^[12]

İbn Şihab Ez-Zuhri Rahimehullah

El-Museyyeb b. Vadıh rahimehullah’tan: ez-Zencî b. Halid rahimehullah dedi ki:

رأيت الزُّهري أَسوَد الرَّأس واللحيَة بِالوَسْمَة

“ez-Zuhrî rahimehullah’ı saç ve sakallını vesme ile siyahlaştırmış halde gördüm.”^[13]

Ebu Nuaym el-Curcani – Ebu Utbe Ahmed b. el-Ferac – Damra b. Rebia – Ebu Hamze - İbn Şihab ez-Zuhrî rahimehullah yoluyla:

كنا نخضب بالسواد إذا كان الوجه جديدا فأما إذا انفضت الأسنان ونفض الوجه تركنا

“Bizler yüzümüz yeniyken siyahla boyanırdık. Dişlerimiz döküldüğü ve yüzümüz eskidiği zaman onu terk ederdik.”[14]

İbn Şihab rahimehullah siyahla boyanmış ve şöyle demiştir:

وأحبّها إلىّ أحلَكُها

“Bize en sevimli olanı simsiyah olanıdır.”[15]

Yusuf b. Abdillah Rahimehullah

İsa b. Muhammed – Ezher – Abdullah b. Avn rahimehullah yoluyla:

كان يوسُف بن عبد الله يَخْضِبُ بِالسَّوَادِ

“Yusuf b. Abdillah (b. el-Haris) rahimehullah siyah ile boyanırdı.”^[16]

Musa b. Talha Rahimehullah

İbrahim b. Said – Ezher – İbn Avn rahimehullah yoluyla:

رَأَيْتُ مُوسَى بْنَ طَلْحَةَ يَخْضِبُ بِالسَّوَادِ

“Musa b. Talha rahimehullah’ı siyah ile boyanmış gördüm.”^[17]

Amr b. Osman rahimehullah’tan:

رَأَيْتُ مُوسَى بْنَ طَلْحَةَ يَخْتَضِبُ بِالْوَسْمَةِ

“Musa b. Talha rahimehullah’ı vesme ile boyanırken gördüm.”^[18]

Osman b. Ziyad el-İclî ve Ömer b. Ebi Zaide rahimehumallah dediler ki:

رَأينَا مُوسَى بن طَلْحَة يخضب بالوسمة

“Musa b. Talha rahimehullah’ı vesme ile boyanırken gördük.”[19]

Abdurrahman b. el-Esved Rahimehullah

Ebu Ömer et-Temimî – babası – Ebu Bekr en-Nehşelî yoluyla:

رَأَيْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْأَسْوَدِ يَخْضِبُ بِالْوَسْمَةِ

“Abdurrahman b. el-Esved rahimehullah’ı vesme ile boyanmış gördüm.”^[20]

Ali b. Abdillah b. Abbas Rahimehullah

Ali b. Muhammed b. el-Hasen er-Rakkî – İbn Ebi Meryem – Attâf b. Hâlid yoluyla:

رَأَيْتُ عَلِيَّ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَسْوَدَ الرَّأْسِ وَاللِّحْيَةِ

“Ali b. Abdillah b. Abbas rahimehullah’ın saç ve sakallarını simsiyah gördüm.”^[21]

Amr b. Ali – Meymun b. Zeyd – Ebu Sinan yoluyla:

كَانَ عَليّ بن عبد الله بن عَبَّاس مَعنا بِالشَّام وَكَانَت لَهُ لحية طَوِيلَة يخضبها بِالسَّوَادِ

“Ali b. Abdillah b. Abbas rahimehullah Şam’da bizimle beraberdi. Uzun bir sakalı vardı ve siyaha boyamıştı.”^[22]

Hasen el-Basrî Rahimehullah

İbn Uleyye – Yunus – el-Hasen el-Basri rahimehullah yoluyla:

أَنه كَانَ لَا يرى بَأْسا بالخضاب بِالسَّوَادِ

“Hasen el-Basri rahimehullah siyah ile boyanmakta sakınca görmezdi.”^[23]

Ebu Burde b. Ebi Musa Rahimehullah

Zekeriyya b. Yahya b. Ebi Zaide - El-Haccac b. Nusayr – İmran b. Ebi Zaide rahimehullah yoluyla:

رَأَيْت مُوسَى بن طَلْحَة وَهُوَ يخضب بِالسَّوَادِ قَالَ وَرَأَيْت أَبَا بردة بن أبي مُوسَى

“Musa b. Talha rahimehullah’ı ve Ebu Burde b. Ebi Musa rahimehullah’ı siyahla boyanmış gördüm.”^[24]

Katade Rahimehullah

Katade rahimehullah dedi ki:

رُخِّصَ فِي صِبَاغِ الشَّعْرِ بِالسَّوَادِ لِلنِّسَاءِ

“Kadınların saçlarını siyaha boyamalarına ruhsat verilmiştir.”^[25]

Ebu Kılabe Rahimehullah

Şebabe b. Sevvar – Ukbe b. Ebi’s-Sahba – Ebu Kılabe rahimehullah yoluyla:

أَنَّهُ كانَ يَخضِبُ بِالسَّوادِ

“Ebu Kılabe rahimehullah siyah ile boyanırdı.”^[26]

Ya’kub - İbn Uleyye – Halid el-Hazzâ rahimehullah yoluyla:

كَانَ أَبُو قلَابَة يخضب بالوسمة ثمَّ تَركهَا بعد ذَلِك

“Ebu Kılabe rahimehullah vesme ile boyanırdı. Sonra bunu terk etti.”^[27]

Muhammed İbnu’l-Hanefiyye Rahimehullah

İsrail – Abdula’lâ rahimehullah yoluyla:

سَأَلْتُ ابْنَ الْحَنَفِيَّةِ الْخِضَابُ بِالْوَسْمَةِ؟ فَقَالَ هِيَ خِضَابُنَا أَهْلَ الْبَيْتِ

“İbnu’l-Hanefiyye rahimehullah’a vesme ile boyanmak hakkında sordum. Dedi ki: “O biz Ehl-i Beytin boyasıdır.”^[28]

İsrail – Abdulaziz b. Hakîm – Ebu İdris yoluyla:

رَأَيتُ ابنَ الحَنَفيَّة يخضِبُ بِالحِنّاء والكَتَمِ، فَقُلتُ لَهُ أَكانَ عَليٌّ يخضِبُ؟ قالَ لاَ قُلتُ فَما لَكَ؟ قالَ أَتَشَبَّبُ بِه لِلنِّساءِ

“İbnu’l-Hanefiyye rahimehullah’ın kına ve ketem ile boyandığını gördüm. Ona: “Ali radıyallahu anh boyanır mıydı?” dedim. O: “Hayır” dedi. Ben: “Peki sana ne oluyor?” dedim. Dedi ki: “Kadınlara genç görünmeye çalışıyorum.”[29]

Mutarrif b. Abdillah b. eş-Şihhir Rahimehullah

Muslim b. İbrahim – Mutarrif rahimehullah’ın azatlısı Safiye bt. Abdillah yoluyla:

رَأَيتُ عَلَى مُطَرِّف بن عَبد الله بُردًا قَطَريًّا ورَأَيتُهُ يَخضِبُ رَأسَهُ ولِحيَتَهُ بِالحِنّاء والكَتَمِ

“Mutarrif b. Abdillah (b. eş-Şihhir) rahimehullah’ın üzerinde katarî bir hırka gördüm. Yine onun saçını ve sakalını kına ve ketem ile boyadığını gördüm.”^[30]

Ebu Seleme b. Abdirrahman b. Avf Rahimehullah

Sufyan – Sa’d b. İbrahim – Ebu Seleme rahimehullah yoluyla:

أَنَّهُ كَانَ يَخْضِبُ بِالْوَسْمَةِ

“Ebu Seleme rahimehullah vesme ile boyanırdı.”^[31]

Urve b. ez-Zubeyr Rahimehullah

Ebu Kurayb – Cabir b. Nuh – Hişam b. Urve – babası yoluyla:

أَنه كَانَ يخضب رَأسه بِالْحِنَّاءِ والكتم

“Urve b. ez-Zubeyr rahimehullah saçlarını kına ve ketem ile boyardı.”^[32]

Muhammed b. Ubeyd el-Muharibi – Amr b. Safvan el-Muzeni rahimehullah yoluyla:

وَقيل لَهُ رَأَيْت عُرْوَة بن الزبير يَخْضِبُ بِالْوَسْمَةِ ؟ قَالَ نعم

“Ona, “Urve b. ez-Zubeyr’in vesme ile boyandığını gördün mü?” denildi. O da: “Evet” dedi.”^[33]

Ömer b. Ebi Seleme Rahimehullah

Ali b. Muslim – Ebu Davud – Şu’be rahimehullah yoluyla:

رَأَيْت عمر بن أبي سَلمَة يخضب بِالسَّوَادِ

“Ömer b. Ebi Seleme rahimehullah’ı siyah ile boyanmış gördüm.”^[34]

İbrahim en-Nehaî Rahimehullah

Sufyan – Hammad – İbrahim en-Nehai rahimehullah yoluyla:

لَا بَأْسَ بِالْوَسْمَةِ إِنَّمَا هِيَ بَقْلَةٌ

“Vesmede bir sakınca yoktur. O sadece bir bakla/bitkidir.”^[35]

Zeynulabidin Ali b. el-Huseyn Rahimehullah

Abdulaziz b. el-Hattab ed-Dabbi – Musa b. Ebi Habib et-Taifi yoluyla:

رَأَيتُ عَليَّ بنَ حُسَينٍ يخضبُ بِالحِنّاء والكَتَمِ

“Ali b. Huseyn rahimehullah’ı kına ve ketem ile boyanmış gördüm.”^[36]

Ebu Ca’fer Muhammed Bakır Rahimehullah

Hafs – Muhammed b. İshak rahimehullah yoluyla:

كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ يَخْتَضِبُ بِثُلُثَيْ حِنَّاءٍ وَثُلُثِ وَسْمَةٍ

“Ebu Ca’fer rahimehullah üçte iki kına, üçte bir vesme katarak boyanırdı.”^[37]

Zuheyr – Urve b. Abdillah b. Kuşeyr yoluyla:

لَقيتُ أَبا جَعفَرٍ وقَد قَصِعَت لِحيَتي فَقالَ ما لَكَ عَن الخِضابِ؟ قالَ قُلتُ أَكرَهُهُ في هَذا البَلَدِ قالَ فاصبِغ بِالوَسِمَةِ فَإِنِّي كُنتُ أَخضِبُ بِها حَتى تَحَرَّكَ فَمي ثُمَّ قالَ إِنَّ أُناسًا مِن حَمقَى قُرّائِكُم يَزعُمونَ أَنَّ خِضابَ اللِّحَى حَرامٌ وأَنَّهُم سَأَلوا مُحَمدَ بنَ أَبي بَكرٍ أَو القاسِمَ بنَ مُحَمدٍ عَن خِضاب أَبي بَكرٍ فَقالَ كانَ يَخضِبُ بِالحِنّاء والكَتَمِ فَهَذا الصِّدّيقُ قَد خَضَبَ قالَ قُلتُ الصِّدّيقُ؟ قالَ نَعَم ورَبّ هَذِه القِبلَةِ أَو الكَعبَةِ إِنَّهُ الصِّدّيقُ

“Ebu Ca’fer Muhammed b. Ali rahimehullah ile karşılaştım. Sakallarım ağarmıştı. Dedi ki: “Neden boyamıyorsun?” Dedim ki: “Bu belde halkı onu hoşgörmüyorlar.” Dedi ki: “Vesme ile boya.” Ben zaten onunla boyanıyordum. Sonra dedi ki:

“Kurralarınızdan bazı ahmaklar sakalı boyanmanın haram olduğunu iddia ediyorlar! Onlar, Muhammed b. Ebi Bekr rahimehullah veya el-Kasım b. Muhammed rahimehullah’a Ebu Bekr radıyallahu anh’ın boyasını sordular. O da kına ve ketem ile boyandığını söyledi. İşte Sıddık da boyuyordu!.” Ben: “Sıddık mı dedin?” dedim. Dedi ki: “Evet, şu kıblenin veya Ka’be’nin rabbine yemin olsun ki  O Sıddıktır.”[38]

El-Fadl b. Dukeyn – Nusayr b. Ebi’l-Eş’as el-Kuradi – Suveyr Ebu’l-Cehm yoluyla: Ebu Ca’fer Muhammed b. Ali el-Bâkır rahimehullah dedi ki:

يا أَبا الجَهمِ بِمَ تَخضِبُ؟ قُلتُ بِالحِنّاء والكَتَم قالَ هَذا خِضابُنا أَهلَ البَيتِ

“Ey Ebu’l-Cehm! Neyle boyanıyorsun?” Ben: “Kına ve ketem ile” dedim. Dedi ki: “O biz ehl-i beytin boyasıdır.”^[39]

İbnu’l-Mubarek Rahimehullah

El-Museyyeb b. Vadıh rahimehullah’tan: “İbnu’l-Mubarek rahimehullah’ı vesme (siyah renk veren çivit) ile boyanmak hakkında şöyle derken işittim:

في الخِضاب بالوَسْمَة لَا بَأْسَ به هِيَ بَقْلَةٌ

“ “Sakınca yoktur. O bir bakladır.”^[40]

Yahya b. Ya’mur ve ed-Dahhak Rahimehumallah

Habib b. Atâ el-Horasanî dedi ki:

رَأَيْتُ يَحْيَى بْنَ يَعْمُرَ وَالضَّحَّاكَ يَخْضِبَانِ بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ

“Yahya b. Ya’mur ve ed-Dahhak rahimehumallah’ın kına ve ketem ile boyandıklarını gördüm.”^[41]

İbrahim b. Cerir, Eban b. Cerir ve Said b. Amr el-Umevî Rahimehumullah

Ahmed b. Muhammed b. el-Velid el-Ezrakî – Amr b. Yahya b. Said b. Amr b. Said b. el-As yoluyla:

رَأَيتُ إِبراهيمَ وأَبانَ ابني جَرير بن عَبد الله وجَدّي يَخضِبونَ بِالحِنّاء والكَتَمِ

“Cerir b. Abdillah radıyallahu anh’ın oğulları olan İbrahim ile Eban’ın ve dedem (Said b. Amr el-Umevî’nin) kına ve ketem ile boyandıklarını gördüm.”^[42]

Ziyad b. İlaka Rahimehullah

Hatib el-Bağdadi; İbnu’l-Ebbar – Muhammed b. Humeyd – Cerir b. Abdilhamid rahimehullah yoluyla şöyle dediğini rivayet etmiştir:

ورأيت زياد بن علاقة يَخضِبُ بِالسَّوادِ

“Ziyad b. İlaka rahimehullah’ın siyahla boyandığını gördüm.”[43]

Muhammed b. İshak Rahimehullah

Hatib el-Bağdadi; İbnu’l-Ebbar – Muhammed b. Humeyd – Cerir b. Abdilhamid rahimehullah yoluyla şöyle dediğini rivayet etmiştir:

ورأيت مُحَمَّد بن إِسْحَاق يَخضِبُ بِالسَّوادِ

“Muhammed b. İshak rahimehullah’ın siyahla boyandığını gördüm.”[44]

Gaylan b. Cami Rahimehullah

Hatib el-Bağdadi; İbnu’l-Ebbar – Muhammed b. Humeyd – Cerir b. Abdilhamid rahimehullah yoluyla şöyle dediğini rivayet etmiştir:

ورأيت غيلان بن جامع يَخضِبُ بِالسَّوادِ وكان غيلان بن جامع عَلَى قضاء الكوفة…

“Gaylan b. Cami rahimehullah’ın siyahla boyandığını gördüm. Gaylan b. Cami, Kufe kadısı idi.”[45]

Ebu Yusuf Rahimehullah

El-Museyyeb b. Vadıh rahimehullah’tan: ez-Zencî b. Halid rahimehullah dedi ki:

ورأيت أبا يوسُف أَسوَد الرَّأس واللحيَة بِالوَسمَة

“Ebu Yusuf’u saç ve sakallarını vesme ile siyahlaştırmış halde gördüm.”^[46]

İshak b. Rahuye Rahimehullah

Kirmani dedi ki: “İshak (İbn Rahuye) rahimehullah’a (saç ve sakalı) siyaha boyamak hakkında sordum. Dedi ki:

لا بأس به إذا لم يَغُرَّ امرأة

“Kadını aldatmak için değilse sakınca yoktur.”^[47]

İmam Malik Rahimehullah

İbn Vehb, İmam Malik’ten şöyle dediğini rivayet etti:

فِي صَبْغِ الشَّعْرِ بِالسَّوَادِ لَمْ أَسْمَعْ فِي ذَلِكَ شَيْئًا مَعْلُومًا وَغَيْرَ ذَلِكَ مِنَ الصَّبْغِ أَحَبُّ إِلَيَّ

“Saç sakalı siyaha boyamaktan yasaklayan bilinen bir şey işitmedim. Ancak başka renge boyamak bana daha sevimlidir.”[48]

Anbese b. Said Rahimehullah

İbn Ebi Asım isnadıyla şöyle rivayet etmiştir: Anbese b. Said rahimehullah dedi ki:

إِنَّمَا شعرك بِمَنْزِلَة ثَوْبك فاصبغه بِأَيّ لون شِئْت وأحبه إِلَيْنَا أحلكه

“Saç sakalın ancak elbisen mesabesindedir. Onu dilediğin renkte boya. Onun bize en sevimlisi simsiyah olanıdır.”[49]

Siyahla Boyanmayı Caiz Gören Diğer İsimler

İbnu’l-Kayyım rahimehullah, İbn Ebi Asım, Taberî ve İbnu’l-Cevzi’den naklederek tabiinden ve sonrakilerden şu isimlerin de siyaha boyanmayı caiz gördüklerini zikretmiştir: Eyyûb es-Sahtiyani, İsmail b. Ma'dîkerib, Muharib b. Disâr, Yezîd b. Ruşeyk, Amr b.el-Mukaddemî ve Kasım b. Sellâm rahimehumullah.”[50]

İbn Ebi Asım isnadıyla şöyle rivayet etmiştir: İsmail b. Ebi Abdillah siyah ile boyanırdı.[51]

---

[1] Zayıf maktu. İbn Sa’d (7014) Dulabi Zurriyetu’t-Tahira (168)

[2] Sahih ligayrihi maktu. İbn Ebi'd-Dunyâ el-Umr ve’ş-Şeyb (3) Muhammed b. Halef el-Veki Ahbaru Kudat (2/54)

[3] Sahih maktu. Fesevi Ma’rife (3/22) İbnu’l-Ca’d Musned (681) İbn Ebî Şeybe (5/183)

[4] Hasen maktu. Hatib Tarih (7/256) İbn Ebi Asım eş-Şeyb ve’l-Hidab (el yazma 72/a)

[5] Zayıf maktu. İbn Ebi'd-Dunyâ el-Umr ve’ş-Şeyb (3)

[6] Zayıf maktu. İbn Ebi'd-Dunyâ el-Umr ve’ş-Şeyb (3)

[7] Sahih maktu. İbn Ebi'd-Dunyâ el-Umr ve’ş-Şeyb (6)

[8] Sahih maktu. İbn Ebî Şeybe (5/183)

[9] Sahih maktu. Kirmani Mesail (446)

[10] Sahih maktu. İbn Ebî Şeybe (5/183) Taberî Tehzibu’l-Asar (873)

[11] Sahih. İbn Sa’d (11403)

[12] Sahih maktu. İbn Sa’d (5789) İbn Hibban Meşahiru Ulemai’l-Emsar (45)

[13] Hasen maktu. Kirmani Mesail (445)

[14] Hasen maktu. Ebu Ahmed el-Hakim el-Esami ve’l-Kuna (4/59)

[15] Sahih maktu. Ahmed (6/309) Ma’mer Cami (784) İbn Sa’d Tabakat (1/379)

[16] Sahih maktu. Kirmani Mesail (447) Taberî Tehzibu’l-Asar (873)

[17] Sahih maktu. İbn Ebi'd-Dunyâ el-Umr ve’ş-Şeyb (12) Kirmani Mesail (448)

[18] Sahih maktu. İbn Ebî Şeybe (5/183) Taberî Tehzibu’l-Asar (880)

[19] Sahih maktu. Taberî Tehzibu’l-Asar (879)

[20] Hasen maktu. İbn Ebi'd-Dunyâ el-Umr ve’ş-Şeyb (11)

[21] Sahih maktu. İbn Ebi'd-Dunyâ el-Umr ve’ş-Şeyb (13)

[22] Hasen maktu. Taberî Tehzibu’l-Asar (869) el-Muhallisiyyat (3093) İbn Asakir Tarih (43/49)

[23] Sahih maktu. Taberî Tehzibu’l-Asar (866) İbn Ebî Şeybe (5/183)

[24] Sahih maktu. Taberî Tehzibu’l-Asar (881)

[25] Sahih maktu. Ma’mer Cami (791)

[26] Sahih maktu. İbn Sa’d (11285)

[27] Sahih maktu. Taberî Tehzibu’l-Asar (883)

[28] Sahih maktu. İbn Ebî Şeybe (5/183) İbn Sa’d (8520)

[29] Sahih maktu. İbn Sa’d (7961)

[30] İbn Sa’d Tabakat (11052)

[31] Sahih maktu. Taberî Tehzibu’l-Asar (894) İbn Ebî Şeybe (5/183) İbn Asakir Tarih (29/298)

[32] Zayıf maktu. Taberî Tehzibu’l-Asar (885) Cabir b. Nuh zayıftır.

[33] Hasen maktu. Taberî Tehzibu’l-Asar (886)

[34] Sahih maktu. Taberî Tehzibu’l-Asar (895)

[35] Sahih maktu. İbn Ebî Şeybe (5/183) Taberî Tehzibu’l-Asar (896)

[36] Zayıf. İbn Sa’d Tabakat (8349) Musa b. Ebi Habib zayıftır.

[37] Hasen maktu. İbn Ebî Şeybe (5/183)

[38] Sahih maktu. İbn Sa’d (3571) İbn Asakir Tarih (54/284)

[39] Zayıf. İbn Sa’d Tabakat (8521) Suveyr b. Ebi Fahite Ebu’l-Cehm zayıftır.

[40] Hasen maktu. Kirmani Mesail (444)

[41] Ebu’l-Kasım el-Begavi Nushatu Talut b. Abbad (8)

[42] Sahih maktu. İbn Sa’d Tabakat (10460)

[43] Hasen maktu. Hatib Tarih (7/256) İbn Ebi Asım eş-Şeyb ve’l-Hidab (el yazma 72/a)

[44] Hasen maktu. Hatib Tarih (7/256) İbn Ebi Asım eş-Şeyb ve’l-Hidab (el yazma 72/a)

[45] Hasen maktu. Hatib Tarih (7/256) İbn Ebi Asım eş-Şeyb ve’l-Hidab (el yazma 72/a)

[46] Hasen maktu. Kirmani Mesail (445)

[47] Sahih maktu. Kirmanî Mesail (443) Hallal el-Vukuf ve’t-Tereccul (142)

[48] Sahih maktu. İbn Abdilber et-Temhid (21/83)

[49] İbn Mulakkin et-Tavdih (28/130) Ayni Umdetu’l-Kari (22/51)

[50] Bkz.: Zadu’l-Mead (4/545) İbnu’l-Cevzi Laktu’l-Menafi (1/486)

[51] İbn Mulakkin et-Tavdih (28/130) Ayni Umdetu’l-Kari (22/51)