Ma’kil b. Ubeydillah el-Cezeri - Ebu’z-Zubeyr rahimehullah yoluyla:
سَأَلْتُ
جَابِرًا عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَالسِّنَّوْرِ؟ قَالَ زَجَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ
عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ
“Cabir radiyallahu anh’e köpeğin ve kedinin
ücretinden sordum. Dedi ki: “Nebî sallallahu aleyhi ve sellem bundan
sakındırdı.”[1]
Bunun isnadında Ma’kil b. Ubeydillah el-Cezerî
saduk ve hata eden bir ravidir.
El-A’meş - Ebu Sufyan (Talha b. Nafi) rahimehullah
yoluyla: Cabir b. Abdillah radıyallahu anhuma dedi ki:
أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَالسِّنَّوْرِ والسنور هو الهر (القط)
“Nebî sallallahu aleyhi ve sellem köpek ve kedi
ücretinden yasakladı.”[2]
Tirmizî dedi ki: “Bu hadisin isnadında ızdırap
vardır. Kedi ücreti konusunda sahih değildir. Bu hadis el-A’meş – ashabından biri
– Cabir radıyallahu anh isnadıyla da rivayet edilmiştir. Bu hadisin rivayeti
konusunda el-A’meş üzerinde ızdırap yapmışlardır (çelişkili rivayette bulunmuşlardır.
İlim ehlinden bir topluluk kedi ücretini mekruh görmüşler, bazıları da ruhsat
vermişlerdir. Bu Ahmed (b. Hanbel) ve İshak (b. Rahuye)’nin görüşüdür. İbn
Fudayl el-A’meş’ten, o Ebu Hazım’dan, o da Ebu Hureyre radıyallahu anh’den o da
Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’den bundan başka şekilde rivayet etmiştir.”
Begavi de bu hadis hakkında şöyle dedi: “Bu
hadisin isnadında ızdırap vardır. Bu hadisin zahirine gidenler kedi satışını
çirkin gördüler. Bunlar Ebu Hureyre ve Cabir radıyallahu anhuma’dır. Yine Tavus
ve Mucahid de bu görüştedir. Çoğunluk ise kedi satışını caiz gördüler. Bu İbn
Abbas radıyallahu anhuma’nın görüşüdür. El-Hasen (el-Basri), İbn Sirin,
el-Hakem (b. Uteybe) ve Hammad da bu görüştedirler. Yine Malik, es-Sevrî, re’y
ashabı, eş-Şafii, Ahmed (b. Hanbel) ve İshak (b. Rahuye) de kedi satışını caiz
gördüler. Bazıları kedi satışı hakkındaki yasağı evcil olmayan ve teslimine güç
yetmeyen kediler hakkında te’vil etti.”[3]
İmam Ahmed dedi ki: “Bu konuda sabit veya sahih
bir şey bilmiyorum.” Yine dedi ki: “Bu konudaki hadisler muzdariptir.”[4]
Yine İbnu’l-Munzir ve İbn Abdilber de bu hadisi zayıf
bulmuşlardır. Muslim, Beyhakî ve Nevevi ise sıhhatine hükmetmişlerdir.
Hammad b. Seleme –
Kays b. Sa’d – Atâ – Ebu Hureyre radıyallahu anh yoluyla:
أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
«نَهَى عَنْ ثَمَنِ السِّنَّوْرِ
“Nebî sallallahu
aleyhi ve sellem kedinin ücretinden yasakladı.”[5]
Ebu Avane bu rivayetin
ardından dedi ki: “Kedi ücretinden yasaklayan rivayetlerin sıhhatinde ve
zayıflığında şüphe vardır.”
Beyhakî de Hammad’ın
Kays’tan rivayetinde şüphe olduğunu söylemiştir.
Hakikatte hadis, Cabir b. Abdillah radıyallahu anhuma’dan
birçok yoldan sabit olmuştur. Bunları el-Elbani es-Sahiha’da (2971) zikretmiş
ve hadisin sahih olduğunu savunmuştur.
Kedi satışını caiz
gören alimlerden kimisi ya yasaklayan hadisin sabit olmaması, ya bu yasağın
nesh edildiği, ya evcil olmayan kediler hakkında olduğu veya kedi etinin satışı
hakkında olduğu şeklinde açıklamışlardır. Nitekim Cabir radıyallahu anh’den
gelen tariklerden birinde “Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem kedi eti
yemekten yasakladı” lafzıyla gelmiştir. Fakat bu lafızla rivayetin isnadında
Ömer b. Zeyd es-San’anî zayıf olduğu için bu lafız hüccet görülmemiştir.
Kemaluddin ed-Dumeyrî,
Hayatu’l-Hayevan’da (1/577) şöyle demiştir: “Kedi satışı hakkındaki yasak,
evcil olmayan ve kendisine bir fayda olmayan kedileye yorumlanmıştır. Denildi
ki: Bu tenzihen yasaklanmıştır ki, insanlar onu satmayı adet edinmeyip
bağışlamaya devam etsinler. Eğer kediden faydalanılıyorsa satışı da sahih olur
ve ücreti helal olur. Bu bizim ve alimlerin genelinin mezhebidir. Ancak İbnu’l-Munzir,
Ebu Hureyre, Tavus, Mucahid ve Cabir b. Zeyd’den bu hadisi delil getirerek kedi
satışını caiz görmediklerini nakletmiştir. Cumhur ise buna, yasağın
anlattığımız şekilde (evcil olmayan kediler hakkında olduğuna) yorumlayarak
cevap vermişlerdir. Dayanak da budur.
Kedi satışının
cevazına deliller de şu şekildedir:
Kays b. Hebter rahimehullah’tan:
عَنِ
ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ يَرَى بِثَمَنِ السِّنَّوْرِ بَأْسًا
“İbn Abbas radıyallahu anhuma kedinin
ücretinde sakınca görmezdi.”[6]
Ebu Hureyre radıyallahu anh’den: Rasulullah sallallahu
aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
دَخَلَتْ
امْرَأَةٌ النَّارَ مِنْ جَرَّاءِ هِرَّةٍ لَهَا أَوْ هِرٍّ رَبَطَتْهَا فَلَا هِيَ
أَطْعَمَتْهَا وَلَا هِيَ أَرْسَلَتْهَا تُرَمْرِمُ مِنْ خَشَاشِ الْأَرْضِ حَتَّى
مَاتَتْ هَزْلًا
“Bir kadın kendisine ait bir kedi yavrusu veya bir kedi
sebebiyle cehenneme girdi. Onu bağlamıştı ve yemek vermediği gibi, yeryüzünün
haşeratının yemesi için de bırakmadı. Böylece kedi açlıktan öldü.”[7]
Bu hadiste delil olan kısım, “kendisine ait bir kedi” lafzının
geçmesidir. Bu ifade, o kedinin kadının mülkü olduğuna delalet eder. Zira lam
harfinde asıl mülkiyet ifade etmesidir. Kendisinden faydanılan bir mülkün de
satışı caizdir.[8]
Böylece kedi ve köpek satışından yasaklayan hadisler,
kendisinde fayda olmayan ve mülkiyet altında olmayan hayvanlara yorumlanır.[9]
İbn Useymin de konuyla ilgili delilleri ve görüşleri
zikrettikten sonra kedi satışının cevazı görüşünün daha kuvvetli olduğunu
tercih etmiştir.
Netice: Kedi satışından yasaklayan hadisin sıhhati
konusunda ilim ehli tereddüt etmiştir. Köpek satışından yasaklayan hadisler ise
mütevatir olup sıhhati sabittir. Nitekim av köpeği gibi kendisinden
faydalanılan ve mülkiyet altında olan köpeklerin satışı hakkındaki istisna Rasulullah
sallallahu aleyhi ve sellem’den sabit olmuştur. Kedi satışı konusundaki yasağın
mülkiyet altında olmayan, eğitimli olmayan sahipsiz kediler hakkında yorumlanması da isabetli
görünmektedir. Nitekim İbn Abbas radıyallahu anhuma’dan kedi satışında sakınca
olmadığı rivayet edilmiş, tabiin ile sonraki müçtehitlerin çoğunluğu bu
konudaki cevazı açıkça ifade etmişlerdir. Bu tevcih, kedi satışından yasaklayan
rivayetler ile cevazı gösteren rivayetlerin arasını bulma konusunda tercihe
şayandır. Allah en iyi bilendir.
[1]
Hasen. Muslim (1569)
[2]
Muslim'in şartına göre sahih. Ebû
Dâvûd (3479) Tirmizî (1279) Nesâî (4295) Hakim (2/39) İbnu’l-Carud el-Munteka
(580) İbn Ebî Şeybe (7/296) Ebu Ya’la (4/287) Taberânî Mu'cemu'l-Evsat (3201)
Tahavi Şerhu Muşkili’l-Asar (4651-4652)
[3]
Şerhu’s-Sunne (8/24)
[4]
İbn Receb Camiu’l-Ulum ve’l-Hikem (s.453)
[5]
Hasen ligayrihi. Ebu Avane Mustahrac
(5274) Beyhakî (6/6) İbn Hibban (11/317)
[6]
Sahih mevkuf. İbnu’l-Munzir el-Evsat
(6602, 7817)
[7]
Sahih. Muslim (2619)
[8]
Bkz.: Keşşafu’l-Kına (3/153)
[9]
Bkz.: İbn Kudame el-Mugni (4/175)
