Kâfirlere Muhalefet Hadisinde
Siyahtan Sakınma Ziyadesi
1- Enes Radıyallahu anh Hadisi
Yunus b. Bukeyr - İbn Lehia
– Halid b. Ebi İmran – Said b. İshak b. Ka’b b. Ucra - Enes radıyallahu anh yoluyla:
Dedi ki:
كُنَّا يَوْمًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم
فَدَخَلَتْ عَلَيْهِ الْيَهُودُ فَرَآهُمْ بِيضَ اللِّحَى فَقَالَ مَا لَكُمْ لَا
تُغَيِّرُونَ؟ فَقِيلَ إِنَّهُمْ يَكْرَهُونَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه
وسلم لَكِنَّكُمْ غَيِّرُوا وَإِيَّايَ وَالسَّوَادَ
“Bir gün Nebî sallallahu
aleyhi ve sellem’in yanındaydık. Onun yanına Yahudiler girdiler. Onların
sakallarının beyaz olduğunu görünce:
“Size ne oluyor da
boyamıyorsunuz?” buyurdu. Denildi ki: “Onlar boyamayı çirkin görüyorlar.”
Nebî sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu ki:
“Lakin sizler boyayın,
siyahtan sakının.”[1]
Yunus – İbn Vehb – İbn
Lehia – Halid b. Ebi İmran – Sa’d b. İshak b. Ka’b b. Ucra – Enes b. Malik
radıyallahu anh yoluyla:
دخلت يهود على رَسُول الله - صَلَّى اللَّهُ
عَلَيْهِ وَسَلَّم فَسَأَلَ عَنْهُم؟ فَقَالُوا
يهود يَا رَسُول الله وهم لَا يصبغون الشّعْر فَقَالَ غيروا سِيمَا الْيَهُود وَلَا
تغيرُوا بسواد
“Yahudiler Rasulullah
sallallahu aleyhi ve sellem’in yanına girdiler. Rasulullah sallallahu aleyhi ve
sellem onlar hakkında sorunca dediler ki: “Bunlar Yahudilerdir ey Allah’ın
rasulü! Onlar saç ve sakallarını boyamazlar.” Bunun üzerine Rasulullah
sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu ki:
“Siz Yahudilerin
görüntüsünü değiştirin (boyayın) ve siyah ile boyamayın.”[2]
Kuteybe – İbn Lehia – Halid b. Ebi İmran – Sa’d b. İshak b.
Ka’b b. Ucra – Enes b. Malik radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu
aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلَا تُقَرِّبُوهُ السَّوَادَ وَلا تَشَبَّهُوا
بِالْيَهُودِ
“Ağaran kıllarınızı değiştirin, siyahtan sakının, Yahudilere
benzemeyin.”[3]
İbn Vehb ve Kuteybe b. Said, İbn Lehia’nın kitapları
yanmasından önce rivayette bulunanlardandır. Lakin bu tariklerin hepsinde de
İbn Lehia tedlis sigası olan an’ane ile rivayet etmiştir.
Ebu Ubeyd el-Âcurri dedi ki: “Ebu Davud’u şöyle derken
işittim: “Kuteybe (b. Said) dedi ki: “Biz İbn Lehia’nın hadisini ancak
yeğeninin kitaplarından veya İbn Vehb’in kitaplarından yazıyorduk.”[4]
Ancak İbn Lehia’nın kitaplarının yanması ve hafızasınn
bozulmasından önce de zayıf ravilerden tedliste bulunduğu sabit olmuştur. Bu
sebeple öncekilerin rivayetlerinde de an’ane yapmadığından emin olmak gerekir. Bu
hadisi ise İbn Lehia an’ane ile rivayet etmiştir.
Abdurrahman b. Ebi Hatim dedi ki: “Ebu Zur’a’ya İbn
Lehia’dan (hafızasının bozulması ve kitaplarının yanmasından) önce işiten
ravilerin rivayeti soruldu. Dedi ki:
“Sonrakiler ile öncekilerin rivayeti aynıdır. Ancak Abdullah
b. el-Mubarek ve İbn Vehb rivayetlerin asıllarını araştırır ve ondan
yazarlardı. Diğerleri ise şeyten (her rivayeti) alırlardı. İbn Lehia’nın zaptı
iyi değildir ve hadisiyle hüccet getirilecek kimselerden değildir.”[5]
Amr b. Ali (el-Fellas) dedi ki: “Abdullah b. Lehia’nın
kitapları yandı. Bundan önce kendisinden hadis yazan İbnu’l-Mubarek, Abdullah
b. Yezid el-Mukri gibilerin rivayeti, kitaplarının yanmasından sonra rivayet
edenlerden daha sahihtir. İbn Lehia ise zayıftır.”[6]
Bu açıklamalar, İbn Lehia’nın kitaplarının yanmasından önce
rivayet edenlerin rivayetlerinin mutlak sahih olmadıklarını göstermektedir.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: “Babama dedim ki: “İbnu’l-Mubarek,
İbn Vehb gibilerin İbn Lehia’dan rivayetleri hüccet olur mu?” Dedi ki: “Hayır”[7]
Ebu Hatim müteşeddidlerdendir, İbn Lehia’nın kitaplarının
yanmasından önceki rivayetleri konusunda da bu şekilde şiddet göstermiştir. Bu
konuda orta yol, İbn Lehia, işitme sigasını tasrih etmişse ve ondan rivayet
eden kişi, kitaplarının yanmasından önce rivayet edenlerden ise, hadisi
hasendir.
İşitmenin tasrih edilmesi şartı, tedlis şüphesinin ortadan
kalkması içindir. İbn Hibban, İbn Lehia’nın zayıf kimselerden tedlis yaptığını
zikretmiş ve şöyle nakletmiştir:
Abdurrahman b. Mehdi dedi ki: “İbn Lehia’dan az ya da çok
rivayet almam. İbn Lehia’ya içinde: “Bize Amr b. Şuayn tahdis etti” ifadesi
geçen bir kitap yazıldı. Bunu İbnu’l-Mubarek’e okudum. İbnu’l-Mubarek onu kendi
yazısından çıkardı ve gördü ki şu şekildedir: İbn Lehia’dan, dedi ki: bana
İshak b. Ebi Ferve rivayet etti, o Amr b. Şuayb’dan rivayet etti…”
İbn Hibban bunu naklettikten sonra şöyle demiştir:
“Sonrakilerin İbn Lehia’nın kitaplarının yanmasından sonraki rivayetlerine
gelince, onlarda münkerler çoktur. Çünkü o, kendisine okunan rivayetler ile
kendisinin rivayeti ya da başkalarının rivayetleri olmasına aldırmadan rivayet
etmiştir. Kitaplarının yanmasından önce rivayette bulunan öncekilerin
rivayetlerinin de araştırılması gerekir. Çünkü onlarda da zayıf ve metruk
ravilerden tedlis yapılmış rivayetler bulunabilmektedir…”[8]
El-Ukaylî, Muhammed b. İsa – Muhammed b. Ali yoluyla şöyle
rivayet etmiştir: “Ebu Abdillah (Ahmed b. Hanbel) rahimehullah’ın İbn Lehia’dan
bahsederek şöyle dediğini işittim: “el-Musenna b. es-Sabbah’ın Amr b. Şuayb’dan
rivayetlerini yazardı. Sonran bunları kendisinin Amr b. Şuayb’dan rivayeti gibi
zikretmeye başladı.”[9]
Bu anlatılanlar İbn Lehia’nın zayıf ravilerden tedlis yaptığını
açıkça göstermektedir. Hafız İbn Hacer, İbn Lehia’nın an’anesini tedlisin
beşinci mertebesinde zikretmiştir. Bu mertebedekiler, işitmeyi tasrih
etmedikleri sürece hadisi kabul edilmeyen müdellis ravilerdir.
Enes radıyallahu anh’den gelen başka tariklerde ise; Yahudi
ve Hristiyanlara muhalefet ederek akları boyamak mutlak ifadeyle emredilmiş,
siyahtan kaçınma şartı zikredilmemiştir:
Enes Radıyallahu Anh’den Diğer Bir Tarik
Ömer b.
Muhammed ez-Zeyyat – Umeyye b. Muhammed b. İbrahim el-Mueddib - Muhammed b.
Musa el-Harişî – Hammad b. Zeyd – Sabit – Enes radıyallahu anh yoluyla:
Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
غَيِّرُوا الشَّيْبَ
وَلا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى
“Akları
değiştirin, Yahudi ve Hristiyanlara benzemeyin.”[10]
Muhammed b.
Musa el-Harişî hakkında Ebû Dâvûd: “Zayıf” demiş, Nesâî: “saduk” demiştir.[11]
Mesleme: “Basralı salih bir kimsedir” demiştir. İbn Hibban es-Sikat’ta
zikretmiştir. Umeyye b. Muhammed b. İbrahim el-Mueddib’in hal tercemesini
bulamadım.
Enes
Radıyallahu Anh’den Diğer Bir Tarik
Muhammed b.
Merzuk el-Basrî – Ömer b. Yunus el-Yemami – el-Habbab (b. Fudale) – Enes b.
Malik radıyallahu anh yoluyla:
أَن رَسُول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ
وَسَلَّم كَانَ يَقُول غيروا الشّعْر
“Rasulullah
sallallahu aleyhi ve sellem: “Saç ve sakalları boyayın” derdi.”[12]
İsnadında
Habbab b. Fudale’de zayıflık vardır.
2-
Cabir Radıyallahu anh Hadisi
İsa b. Salim eş-Şaşi – Selm b.
Salim – İbn Curayc - Atâ - Cabir
radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
غَيِّرُوا
الشَّيْبَ وَلَا تُقَرِّبُوهُ السَّوَادَ وَلَا تَشَبَّهُوا بِأَعْدَائِكُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
وَخَيْرُ مَا غَيَّرْتُمْ بِهِ الشَّيْبَ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ
“Ağaran
kılları (boyayarak) değiştirin, siyah renge yanaşmayın. Müşriklerden olan
düşmanlarınıza benzemeyin. Değiştirdiğiniz (boyadığınız) şeylerin en iyisi kına
ve ketemdir.”[13]
Bunun
isnadında Selm b. Salim el-Belhî zayıftır. İbn Curayc mudellis olup an’ane ile
rivayet etmiştir.
Bu
hadisin metni “siyaha yanaşmayın” kısmı dışında şahit ve mutabaatları
ile sabit olmuştur.
Daha önce Cabir radıyallahu anh’ın Ebu Kuhafe kıssasında “siyahtan kaçının” ziyadesi konusunda da İbn Cureyc’in bu lafzı zayıf ravilerden alarak tedlis ile bu hadise idrac etmiş olma ihtimalinden bahsetmiştim. Burada da aynı durum söz konusudur.
3-
Ebu Hureyre Radıyallahu anh Hadisi
El-Hasen b.
Harun - Mekkî b. İbrahim – Abzulaziz b. Ebi Ravvad – Muhammed b. Ziyad – Ebu
Hureyre radıyallahu anh yoluyla: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle
buyurdu:
غَيِّرُوا
الشَّيْبَ وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَاجْتَنِبُوا السَّوَادَ
“Ağaran
kılları boyayarak değiştirin, Yahudilere benzemeyin. (Boyada) Siyahtan
kaçının.”[14]
Bunun isnadında
el-Hasen b. Harun en-Nisaburi’yi İbn Hibban’dan başkası tevsik etmemiştir.
Abdulaziz b.
Ebi Ravvad’ın hıfzında zayıflık vardır ve çok hata eder.[15] İbn
Adiy bu hadisi onun tabi olunmayan münker rivayetlerinden saymıştır.
Bu münkerliğin
sebebi, Ebu Hureyre radıyallahu anh’den bu konuda sahih yollarla gelen rivayetlerin
hiçbirinde “siyahtan kaçının” ziyadesi zikredilmemiştir:
Ebu
Hureyre Radıyallahu Anh’den Diğer Tarikler
Salih – İbn
Şihab – Ebu Seleme b. Abdirrahman ve Suleyman b. Yesar - Ebu Hureyre
radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
إِنَّ اليَهُودَ
وَالنَّصَارَى لاَ يَصْبُغُونَ فَخَالِفُوهُمْ
“Muhakkak ki
Yahudiler ve Hristiyanlar saç ve sakallarını boyamazlar. Siz onlara muhalefet
edin.”[16]
Muhammed b.
Abdillah b. Numeyr – İbn İdris – Muhammed b. Amr – Ebu Seleme - Ebu Hureyre
radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
غَيِّرُوا الشَّيْبَ
وَلا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى
“Ağaran
kılları (boyayarak) değiştirin, Yahudi ve Hristiyanlara benzemeyin.”[17]
Ömer b. Ebi
Seleme – Ebu Seleme b. Abdirrahman – Ebu Hureyre radıyallahu anh yoluyla:
Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
أَعْفُوا اللِّحَى وَخُذُوا الشَّوَارِبَ وَغَيِّرُوا
شَيْبَكُمْ وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى
“Sakalı
serbest bırakın, bıyıkları alın, aklarınızı değiştirin, Yahudilere ve
Hristiyanlara benzemeyin.”[18]
Ömer b. Ebi
Seleme – babası – Ebu Hureyre radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu
aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
غَيِّرُوا الشَّيْبَ
وَلَا تَشَبَّهُوا بِاليَهُودِ
“Akları (boyayarak)
değiştirin, Yahudilere benzemeyin.”[19]
Bu hadislerde, kâfirlere muhalefet ederek saç ve sakallardaki akları boyamak mutlak ifadeyle emredilmiş, siyahtan kaçınma şartı zikredilmemiştir!
Akları Boyayarak Kâfirlere Muhalefet Etme Emrinde Siyahtan Kaçınma Şartı
Zikredilmemiştir
Başka sahabilerden gelen rivayetlerde de akları boyayarak kâfirlere
muhalefet etme emri, siyahtan kaçınma şartı söz konusu olmaksızın gelmiştir:
Ez-Zubeyr
Radıyallahu Anh’den
Muhammed b.
Kunase – Hişam b. Urve – Osman b. Urve – babası – ez-Zubeyr radıyallahu anh
yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
غَيِّرُوا الشَّيْبَ
وَلا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ
“Ağaran
kılları değiştirin (boyayın). Yahudilere benzemeyin.”[20]
İbn Abbas Radıyallahu Anhuma’dan
Ebu İsmail İbrahim
b. Suleyman el-Mueddib – Rişdeyn b. Kureyb – babası - İbn Abbas radıyallahu
anhuma yoluyla: “Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
لاَ تَشَبَّهُوا
بِالأَعَاجِمِ غَيِّرُوا اللِّحَى
“Acemlere
benzemeyin, sakallarınızı boyayın.”[21]
Aişe Radıyallahu Anha’dan
Hişam b. Urve –
babası - Aişe radıyallahu anha yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem
şöyle buyurdu:
غَيِّرُوا الشَّيْبَ
وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى
“Aklarınızı
boyayın, Yahudi ve Hristiyanlara benzemeyin.”[22]
İbn Ömer Radıyallahu Anhuma’dan
Ahmed b. Cenab
– İsa b. Yunus – Hişam b. Urve ve Ubeydullah b. Ömer – Urve b. ez-Zubeyr ve
Nafi - İbn Ömer radıyallahu anhuma yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve
sellem şöyle buyurdu:
غَيِّرُوا الشَّيْبَ
وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ
“Ağaran
kılları (boya ile) değiştirin. Yahudilere benzemeyin.”[23]
Abdurrahman
b. Avf Radıyallahu Anh’den
Muhammed b. Amr
– Ebu Seleme b. Abdirrahman b. Avf – babası Abdurrahman b. Avf radıyallahu anh
yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
غَيِّرُوا الشَّيْبَ
وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ
““Aklarınızı
boyayın, Yahudilere benzemeyin.”[24]
Nafi
b. Cubeyr Rahimehullah’tan
Abdulvehhab b.
Ata el-Haffaf – İbn Curayc – Osman b. Ebi Suleyman – Nafi b. Cubeyr b. Mut’im
rahimehullah yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
غَيِّروا ولاَ تَشَبَّهوا بِاليَهودِ قالَ
فَصَبَغَ أَبو بَكرٍ بِالحِنّاء والكَتَمِ وصَبَغَ عُمَرُ فاشتَدَّ صَبغُهُ وصَفَّرَ
عُثمانُ بن عَفّانَ
“(Akları)
boyayın, Yahudilere benzemeyin.” Bunun üzerine Ebu Bekr radıyallahu anh
kına ve ketemle boyandı. Ömer radıyallahu anh boyasını koyu sarı yaptı. Osman
b. Affan radıyallahu anh de sarıya boyadı.”[25]
Mürsel olup,
ravileri güvenilirdir.
Bu Bölümün
Neticesi
Kâfirlere
muhalefet ederek ağaran saç ve sakalları boyamak mutlak ifadeyle zikredilmiş ve
siyah boyadan sakındıran bir lafız Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’den sabit
olmamıştır.
[1]
Zayıf. Taberânî Mu'cemu'l-Evsat (142)
[2]
Zayıf. Taberî Tehzibu’l-Asar (926)
[3]
Zayıf. Hakîm et-Tirmizi Menhiyyat (s.197) Ahmed
(3/247) Sahihu’l-Cami (4169)
[4]
Tehzibu’l-Kemal (15/487)
[5]
El-Cerh ve’t-Ta’dil (5/145)
[6]
El-Cerh ve’t-Ta’dil (5/145)
[7]
El-Cerh ve’t-Ta’dil (5/145)
[8]
El-Mecruhin (2/11)
[9]
Ukayli ed-Duafa (2/294)
[10]
Hasen ligayrihi. Ebu’l-Hasen
el-Kazvinî Meclisu İmla (16)
[11]
Nesâî Meşyeha (50)
[12]
Sahih ligayrihi. Taberî
Tehzibu’l-Asar (811)
[13]
Zayıf. Taberânî
Mu'cemu'l-Evsat (5160) İbn Hayuye Meşyeha (5)
[14]
Münker. Beyhaki (7/311) İbn Adiy el-Kamil (6/509)
[15]
Bkz.: Ukayli ed-Duafa (3/6) Tehzibu’t-Tehzib (6/301)
[16]
Sahih. Buhari (3462, 5899) Muslim (2103)
[17]
Hasen. İbn Hibban (12/287) Ahmed (2/261, 499) İbn
Sa’d (1/439) Begavi Şerhu’s-Sunne (3175) Ebu Ya’la (10/381) Bezzar (14/310) Beyhaki
(7/311) Ebu İshak el-Askerî Musnedu Ebi Hureyre (9)
[18]
Hasen. Ahmed (2/356)
[19]
Hasen. Tirmizi (1752) Ebu Ya’la
(10/413) Bezzar (15/238)
[20]
Sahih. Ahmed (1/165) Nesai (5074) Ebu Ya’la (2/42) İbn
Sa’d (1/439) Hatib (5/405) Ebû Nuaym Hilyetu'l-Evliyâ (2/180) Ebu Nuaym Marife
(446) Heysem b. Kuleyb eş-Şaşi Musned (45) Deylemi (4271) İbn Asakir Tarih
(15/169, 38/438)
[21]
Hasen ligayrihi. Bezzar (11/384) Şecerî, Emali (2686)
İbn Adiy el-Kamil (4/66) isnadında Ruşdeyn b. Kureyb zayıftır.
[22]
Sahih. Taberânî Mu'cemu'l-Evsat (1230) Tahavi Şerhu
Muşkili’l-Asar (3678) Ebu Nuaym Tarihu Esbehan (s.228) Hatib Tarih (5/405,
9/378) Ebu’l-Kasım el-Muhrevani Fevaid (130, 131) İbnu’l-Mukri Mu’cem (987)
Ebu’ş-Şeyh Ahlaku’n-Nebi (892)
[23]
Sahih. Nesai (5073) Ebu Ya’la (10/46) Ebu Ya’la
Mu’cem (70) Hatib (4/77) Tahavi Şerhu Muşkili’l-Asar (3679) İbnu’l-A’rabi
Mu’cem (742)
[24]
Hasen ligayrihi. Ebu’ş-Şeyh
Ahlaku’n-Nebi (893) İbn Adiy el-Kamil (4/518)
[25]
Mürsel, sahih. İbn Sa’d (3467)
Belazuri Ensabu’l-Eşraf (10/76)
