Saç ve Sakalı Siyaha Boyamanın Hükmü 4

Siyaha Boyamanın Caiz Olduğunu Gösteren Rivayetler

Ebu Zerr Radıyallahu Anh Hadisi

Abdullah b. Burayde el-Eslemi – Ebu’l-Esved - Ebu Zerr radiyallahu anh yoluyla: “Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

أَحْسَنُ مَا غُيِّرَ بِهِ هَذَا الشَّيْبُ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ

“Ağaran Saç ve sakalları boyadığınız şeylerin en güzeli kına ve ketemdir.”^[1]

Bu hadis Buhârî ve Muslim'in şartlarına göre sahihtir.

İbn Abbas Radıyallahu Anhuma Hadisi

Yezid b. Zurey – Said b. Ebi Arube – Katade – İkrime – İbn Abbas radıyallahu anhuma yoluyla: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

أَحْسَنُ مَا غَيَّرْتُمْ بِهِ الشَّيْبَ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ

“Ağaran saç ve sakalları boyadığınız şeylerin en güzeli kına ve ketemdir.”^[2]

Bu hadis Buhârî ve Muslim'in şartlarına göre sahihtir.

Abdullah b. Zeyd Radıyallahu Anh Hadisi

Yahya b. Ebi Kesir – Ebu Seleme – Muhammed b. Abdillah b. Zeyd – babası (Abdullah b. Zeyd) rahimehullah yoluyla:

أَنَّهُ شَهِدَ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ النَّحْرِ حَلَقَ رَأْسَهُ فِي ثَوْبِهِ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ، فَإِنَّهُ عِنْدَنَا مَخْضُوبٌ بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ

“O Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in kurban gününe şahit oldu. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem saçlarını traş edip kendisine vermişti. Muhakkak ki o saçlar hala yanımızda kına ve ketem ile boyanmış olarak mevcuttur.”^[3]

Bu hadis Muslim'in şartına göre sahihtir.

Ebu’t-Tufeyl Radıyallahu Anh Hadisi

Muhammed b. Mirdas el-Ensari – Yahya b. Kesir – el-Cureyrî rahimehullah yoluyla: Ebu’t-Tufeyl (Amir b. Vasile) radıyallahu anh’ı şöyle derken işittim: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu ki:

أَحْسَنُ مَا غَيَّرْتُمْ بِهِ الشَّيْبَ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ أَوْ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْتَضِبُ بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ

“Akları boyadığınız şeylerin en güzeli kına ve ketemdir.” Veya şöyle dedi: “Nebî sallallahu aleyhi ve sellem kına ve ketem ile boyanırdı.”[4]

Bu isnadda Yahya b. Kesir zayıftır. Hadisin metni şahitleriyle sahihtir.

Enes Radıyallahu Anh Hadisi

Yahya b. el-Mualla b. Mansur – Yahya b. Salih – Said b. Beşir – Katade – Enes radıyallahu anh yoluyla: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buıyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ أَوْ قَالَ أَحْسَنُ مَا غَيَّرْتُمْ بِهِ الشَّيْبَ الْحِنَّاءُ وَالْكَتْمُ

“Akları boyayın.” Veya şöyle dedi: “Akları boyadığınız şeylerin en güzeli kına ve ketemdir.”[5]

Bunun isnadında Said b. Beşir’de zayıflık vardır.

Burayde b. Husayb Radıyallahu Anh Hadisi

Abdulvehhab b. Atâ – el-Mes’udî – el-Eclah – Abdullah b. Burayde – babası (Burayde b. Husayb) radıyallahu anh yoluyla:

Ve: Ukbe b. Abdillah b. el-A’sam – Abdullah b. Burayde – babası (Burayde) radıyallahu anh yoluyla: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

أَحسَنُ ما غَيَّرتُم بِه الشَّيبَ الحِنّاءُ والكَتَمُ

“Akları boyadığınız şeylerin en güzeli kına ve ketemdir.”[6]

Bu hadisin isnadı hasendir. İlk tarikte Eclah’ta zayıflık vardır. İkinci tarikte ise Ukbe b. Abdillah zayıftır. Bu iki tarik birbirini kuvvetlendirerek hasen mertebesine çıkar. Metninin şahitleriyle sahih ligayrihi olmaktadır.

Ebu Rimse Radıyallahu Anh Hadisi

Ed-Dahhak b. Hamze – Gaylan b. Cami – İyad b. Lakit – Ebu Rimse radıyallahu anh yoluyla:

كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْضِبُ بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ وَكَانَ شَعَرُهُ يَبْلُغُ كَتِفَيْهِ أَوْ مَنْكِبَيْهِ

“Nebî sallallahu aleyhi ve sellem kına ve ketem ile boyanırdı. Saçları omuzlarına kadar inerdi.”[7]

İsnadında Dahhak b. Hamze zayıftır.

Umm Seleme Radıyallahu Anha Hadisi

Sellam b. Ebi Muti – Osman b. Abdillah b. Mevhib el-Kuraşi rahimehullah yoluyla:

دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْرَجَتْ لِي شَعَرًا مِنْ شَعَرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَخْضُوبًا بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ

“Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in hanımı Umm Seleme radıyallahu anha’nın yanına girdim. Bana Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in saçlarından kıllar çıkardı, kına ve ketem ile boyanmışlardı.”^[8]

Bu hadis Buhârî ve Muslim'in şartlarına göre sahihtir.

Aişe Radıyallahu Anha Hadisi

Şaz b. Feyyad – el-Haris b. Şibl – Ummu’n-Nu’mân – Aişe radıyallahu anha yoluyla: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

خَيْرُ مَا اخْتَضَبْتُمْ بِهِ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ

“Boyandığınız şeylerin en iyisi kına ve ketemdir.”[9]

İsnadında el-Haris b. Şibl zayıftır.

Abdullah b. Burayde Rahimehullah Mürseli

Humeyd b. Mes’ade – Abdulvaris – el-Cureyri – Abdullah b. Burayde rahimehullah yoluyla:

Ve; Muhammed b. Abdila’lâ – el-Mu’temir – Kehmes – Abdullah b. Burayde rahimehullah yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

إِنَّ أَحْسَنَ مَا غَيَّرْتُمْ بِهِ الشَّيْبَ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ

“Akları boyadığınız şeylerin en güzeli kına ve ketemdir.”[10]

Muhammed b. Abdillah b. Buzeyg el-Basri – Bişr b. el-Mufaddal – Kehmes – İbn Burayde rahimehullah yoluyla: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

إِن أحسن مَا غيرتم بِهِ الشيب الْحِنَّاء والكتم قَالَ فَقَالَ أَبُو مَسْعُود هَل كَانَ النَّبِي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم  خضب؟ قَالَ نعم

“Muhakkak ki akları değiştirdiğiniz şeylerin en güzeli kına ve ketemdir.” Ebu Mes’ud radıyallahu anh dedi ki:

“Nebî sallallahu aleyhi ve sellem boyanıyor muydu?” O da:

“Evet” dedi.”[11]

Abdullah b. Burayde rahimehullah burada mürsel rivayet etmiştir. Lakin daha önce geçtiği gibi, aslında kendisi bu hadisi Abdurrahman b. el-Esved yoluyla Ebu Zer radıyallahu anh’den, Aişe radıyallahu anha’dan ve babası Burayde radıyallahu anh’den rivayet etmiştir.

el-Hasen el-Basri Rahimehullah Mürseli

Hafs – el-Eş’as – el-Hasen el-Basri rahimehullah yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

أَفْضَلُ مَا غَيَّرْتُمْ بِهِ الشَّيْبَ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ

“Akları boyadığınız şeylerin en üstünü kına ve ketemdir.”[12]

Hasen el-Basrî rahimehullah’ın mürselleri zayıftır. Lakin takviyeye elverişlidir ve hadisin metni daha önce geçtiği gibi, sabit olmuştur. Böylece bu metin şahitleriyle sahih olmaktadır.

İbrahim b. Muhammed Rahimehullah Mürseli

El-Fadl b. Dukeyn – Yunus b. Ebi İshak – İbrahim b. Muhammed b. Sa’d b. Ebi Vakkas rahimehullah yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

كَيفَ تَصنَعُ اليَهودُ بِشَيبِها؟ قالوا لاَ يُغَيِّرونَهُ بِشَيءٍ قالَ فَخالِفوهُم فَإِنَّ أَمثَلَ ما غَيَّرتُم بِه الشَّيبَ الحِنّاءُ والكَتَمُ

“Yahudiler aklarını ne yapıyorlar?” Dediler ki: “Boyamıyorlar.” Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu ki:

“Siz onlara muhalefet edin. Muhakkak ki akları boyadığınız şeylerin en iyisi kına ve ketemdir.”[13]

İbrahim b. Muhammed b. Sa’d rahimehullah, Sa’d b. Ebi Vakkas radıyallahu anh’ın torunudur.

Burada rivayeti mürseldir ve ravileri sikadırlar. Şahit ve mutabaata elverişli olduğundan rivayetin metni sahih ligayrihi olmaktadır.

Atâ el-Horasanî Rahimehullah Mürseli

Abdulvehhab b. Ata – İbn Curayc – Atâ el-Horasanî rahimehullah yoluyla: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

مِن أَجمَل ما تَجَمَّلونَ بِه الحِنّاءُ والكَتَمُ

“Süslendiğiniz şeylerin en güzellerinden biri kına ve ketemdir.”[14]

Bu mürsel rivayet şahitleriyle sahih olmaktadır.

İkrime Rahimehullah Mürseli

İbn Humeyd – Yahya b. Vadıh – İsa b. Ubeyd – İkrime rahimehullah yoluyla:

أَن النَّبِي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم كَانَ يخضب بِالْحِنَّاءِ والكتم

“Nebî sallallahu aleyhi ve sellem kına ve ketem ile boyanırdı.”[15]

İsnadında Muhammed b. Humeyd er-Razi hakkında ihtilaf edilen, zayıf olduğu ifade edilen hafız bir muhaddistir. Hadis şahitleriyle hasendir.

Bu Babda Sabit Olmayan Rivayetler

İbn Abbas Radıyallahu Anhuma’dan

Muhammed b. Talha (b. Musarrif) – Humeyd (b. Vehb) el-Kuraşi – İbn Tavus – babası – İbn Abbas radıyallahu anhuma yoluyla:

أَنَّ رَجُلا مَرَّ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ خَضَبَ بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ فَقَالَ مَا أَحْسَنَ هَذَا هَذَا أَحْسَنُ مِنْ هَذَا ثُمَّ مَرَّ آخَرُ قَدْ خَضَبَ بِالصُّفْرَةِ فَقَالَ مَا أَحْسَنَ هَذَا هَذَا أَحْسَنُ مِنْ هَذَا كُلِّهِ

“Bir adam kına ve ketem ile boyanmış olduğu halde Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’e uğradı. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem:

“Bu ne kadar güzel! Bu ne kadar güzel!” buyurdu. Sonra başka bir adam sarıya boyamış olarak geçti. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu ki:

“Bu ne kadar güzel! Bu hepsinden güzel olmuş!”[16]

Muhammed b. Talha b. Musarrif ve Humeyd b. Vehb el-Kuraşi’de zayıflık vardır.

İbn Ömer Radıyallahu Anhuma Hadisi

Ali b. Ma’bed – Cerir – Leys – Mucahid – İbn Ömer radıyallahu anhuma yoluyla:

أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْخِضَابِ فَخَضَبَ قَوْمٌ بِالْحُمْرَةِ وَقَوْمٌ بِالسَّوَادِ

“Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem (saç ve sakalı) boyamayı emredince bir topluluk kırmızıya, bir topluluk da siyaha boyadılar.”[17]

Bu hadisin isnadında Leys b. Ebi Suleym hafıza karışıklığına uğramıştır. Lakin zayıflık şiddetli değildir, şahit ve mutabaata elverişlidir.

Suheyb Radıyallahu Anh Hadisi

Deffâ b. Dagfel es-Sedusi – Abdulhamid b. Sayfi – babası – deedesi Suheyb radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

إِنَّ أَحْسَنَ مَا اخْتَضَبْتُمْ بِهِ لَهَذَا السَّوَادُ أَرْغَبُ لِنِسَائِكُمْ فِيكُمْ وَأَهْيَبُ لَكُمْ فِي صُدُورِ عَدُوِّكُمْ

“Muhakkak ki boyandığınız şeylerin en güzeli şu siyahtır. Kadınlarınızı size rağbet ettirir ve sizin lehinize düşmanlarınızın gönüllerine heybet verir.”[18]

İsnadında Deffâ’ b. Dagfel hakkında müteşeddidlerden olan Ebu Hatim: “zayıf” demiştir. İbn Hibban ise es-Sikat’ta zikretmiştir. Busayri, Misbahu’z-Zucace’de hadise hasen demiştir. Lakin “Siyahtan kaçının” şeklindeki daha sahih hadise aykırı görünmektedir.

Cabir Radıyallahu Anh Hadisi

Muahmmed b. Suleyman b. Sehl b. Ruzayk – Mehdi b. Hafs es-Sufi – el-Kasım b Abdillah b. Ömer – Muhammed b. el-Munkedir – Cabir radıyallahu anh yoluyla gelen rivayette Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:

غيِّروا الشَّيبَ تَقلبوهُ سَواداً

“Akları değiştirin ve siyaha döndürün.”[19]

Bu isnadda el-Kasım b. Abdillah b. Ömer metruk olup yalanla itham edilmiştir.

Dirhem Radıyallahu Anh Hadisi

Muhammed b. Yahya el-Katiî - Yahya b. Meymun Ebu Eyyub el-Kuraşi – Dirhem b. Ziyad b. Dirhem – babası – dedesi yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

اخْتَضِبُوا بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ فَإِنَّهُ يَزِيدُ فِي جَمَالِكُمْ وَشَبَابِكُمْ وَنِكَاحِكُمْ

“Kına ve ketem ile boyanın. Zira o güzelliğinizi, gençliğinizi ve cinsel gücünüzü artırır.”^[20]

Ebu Eyyub Yahya b. Meymun metruktur. Dirhem b. Ziyad b. Dirhem ve babası meçhuldürler.

Aişe Radıyallahu Anha Hadisi

Ubeydullah b. Temmam – el-Cureyrî – Abdullah b. Burayde – Aişe radıyallahu anha yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

إِنّ أَحسَن ما غَيَّرتُم بِهِ الشَّيب الحِنّاءُ والكَتَمُ.

“Muhakkak ki aklarını boyadığınız şeylerin en güzeli kına ve ketemdir.”[21]

İsnadında Ubeydullah b. Temmam zayıftır.

Yahya b. Said el-Attar – İsa b. Meymun (İsa b. Telid) – el-Kasım b. Muhammed - Aişe radıyallahu anha yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

إِذَا خَطَبَ أَحَدُكُمُ امْرَأَةً وَقَدْ خَضَبَ بِالسَّوَادِ فَلْيُخْبِرْهَا وَلَا يَغُرَّهَا

“Biriniz bir kadına talip olduğu zaman, siyah ile boyanmış ise bunu haber versin ve kadını aldatmasın.”[22]

Bu hadisin isnadında Yahya b. Said el-Attar zayıftır. İsa b. Meymun’da da zayıflık vardır.

İbn Hacer el-Askalani Zehru’l-Firdevs’te şu isnadla zikreti: Bize Muhammed b. el-Huseyn es-Sekafi yazıyla haber verdi, dedi ki: bize babam haber verdi, dedi ki: bize Harun b. Muhammed b. Harun el-Attar tahdis etti, dedi ki: bize el-Hasen b. Ali tahdis etti, dedi ki: bize Yezid b. Harun tahdis etti, dedi ki: bize İsa b. Meymun Ebu Hişam tahdis etti, o el-Kasım b. Muhammed’den, o Aişe radıyallahu anha’dan şöyle rivayet etti:

إِذا خطب أحدكُم إمرأة وَهُوَ مخضب بِالسَّوَادِ فليُعْلِمْها أَنه يخضب

“Biriniz bir kadına talip olduğunda siyah ile boyanmışsa, boyalı olduğunu bildirsin.”[23]

Buna göre bu hadisin tek illeti İsa b. Meymun olarak kalmaktadır. İsa b. Meymun’un İsa b. Telid olduğunu ve sika olduğunu söyleyenler vardır. Bu hadiste zayıflık şiddetli değildir. Şahit ve mutabaata elverişlidir. El-Elbani’nin bu hadisi uydurma sayması aşırı bir hükümdür.

Ebu Ca’fer el-Bakır Rahimehullah Mürseli

Abdullah b. İdris ve Muhammed b. Fudayl – Yezid (b. Ebi Ziyad) rahimehullah yoluyla: “Ebu Ca’fer (Muhammed b. Ali el-Bakır) rahimehullah’a: “Nebî sallallahu aleyhi ve sellem boyanır mıydı?” diye sordum. Dedi ki:

قَدْ مَسَّ شَيْئًا مِنَ الْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ

“Kına ve ketemden bir şeyler sürmüştür.”[24]

Yezid b. Ebi Ziyad’da zayıflık vardır ve Ebu Cafer rahimehullah’ın bu rivayeti mürseldir. Lakin hadis şahitleriyle sabit olmaktadır.

Netice:

Kına ve ketem ise özellikle bir arada kullanıldığında siyah renk veren bir boyadır. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’in kına ve ketem ile boyanmış olduğu ve bunu ümmetine tavsiyesi sabit olmuştur.

---

[1] Buhârî ve Muslim'in şartlarına göre sahih. Ebu’ş-Şeyh Ahlaku’n-Nebî (888) İbn Hibbân (12/287) Ahmed (5/147, 150) Ma’mer Cami (782) İbn Ebî Şeybe (5/182) Ebû Dâvûd (4205) Tirmizî (1753) Nesâî (5077-80) İbn Mâce (3622) Mehamili Emali (17) Begavi Şerhu’s-Sunne (3178) Bezzar (9/355) İbn Sa’d Tabakat (1/439) Ebu Yusuf el-Asar (1037) Muhammed eş-Şeybani el-Asar (900) Taberânî (2/153) Tahavi Şerhu Muşklili’l-Asar (3681-82) İbnu’l-A’rabi Mu’cem (877) el-Hilaiyyat (624) el-Muhallisiyyat (2749) Ebu Nuaym Tıbbu’n-Nebevî (672) Hatib Tarih (8/34) Beyhakî (7/310) Beyhakî Şuab (5/212) İbn Asakir Tarih (5/349) el-Elbani es-Sahiha (1509) Mukbil b. Hadi Camiu’s-Sahih (2830)

[2] Sahih. Ebu Ya’la (5/103) Ziyau'l-Makdisi el-Muhtâre (12(241) Taberânî Mu'cemu'l-Kebîr (11/258) Ebu’ş-Şeyh Ahlaku’n-Nebi (834) Şeceri Emali (2707)

[3] Muslim'in şartına göre sahih. İbn Şebbe Tarihu’l-Medine (2/617) İbn Huzeyme (2391) Ahmed (4/42) Ebu Avane (3248) Buhârî Tarih (5/12) Hakim (1/648) Ziyau'l-Makdisi el-Muhtâre (9/384, 385) Beyhakî Delail (5/441)

[4] Hasen ligayrihi. Bezzar (7/206)

[5] Hasen ligayrihi. Bezzar (13/477)

[6] Sahih ligayrihi. İbn Sa’d Tabakat (1208) Mehamili Emali (261) Dulabi el-Kuna (2/7)

[7] Sahih ligayrihi. Ahmed (4/163) Beyhakî Delail (1/238) Taberânî Mu'cemu'l-Kebîr (22/284, 23/195)

[8] Buhârî ve Muslim'in şartlarına göre sahih. İbn Şebbe Tarihu’l-Medine (2/618) Ahmed (6/296, 319, 322) İbn Ebî Şeybe (5/182) İbn Mace (3623) Beyhakî Delail (1/235)

[9] Sahih ligayrihi. Semmuye Fevaid (81)

[10] Sahih ligayrihi. Nesâî (5081-5082) İbn Sa’d (1209)

[11] Mürsel, Sahih ligayrihi. Taberî Tehzibu’l-Asar (930)

[12] Mürsel, sahih ligayrihi. İbn Ebî Şeybe (5/182)

[13] Sahih ligayrihi. İbn Sa’d (1212)

[14] Mürsel, sahih ligayrihi. İbn Sa’d (3467)

[15] Mürsel, hasen ligayrihi. Taberî Tehzibu’l-Asar (927)

[16] Zayıf. Ziyau'l-Makdisi el-Muhtâre (11/47) Ebû Dâvûd (4211) İbn Mace (3627) İbn Ebî Şeybe (5/182) Taberânî Mu'cemu'l-Kebîr (11/24)

[17] Zayıf. İbn Şahin Nasihu’l-Hadis (617)

[18] Zayıf. İbn Mace (3625) Taberî Tehzibu’l-Asar (909) Heysem b. Kuleyb eş-Şaşi Musned (985)

[19] Çok zayıf. Mukrim el-Bezzaz Fevaid (233) Hatib el-Bağdadî Tarihu Bağdad (5/298)

[20] Çok zayıf. Ebu Nuaym Ma’rife (2589)

[21] Ma’lûl. Darekutni el-İlel (3719)

[22] Zayıf. İbn Şahin Nasihu’l-Hadis (616)

[23] Zayıf. İbn Hacer, Zehru’l-Firdevs (282) Deylemi (1173)

[24] Mürsel. İbn Ebî Şeybe (5/182) Taberî Tehzibu’l-Asar (928)

Saçı ve Sakalı Siyaha Boyamanın Hükmü 3

Kâfirlere Muhalefet Hadisinde Siyahtan Sakınma Ziyadesi

Enes Radıyallahu Anh Hadisi

Yunus b. Bukeyr - İbn Lehia – Halid b. Ebi İmran – Said b. İshak b. Ka’b b. Ucra - Enes radıyallahu anh yoluyla: Dedi ki:

كُنَّا يَوْمًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَتْ عَلَيْهِ الْيَهُودُ فَرَآهُمْ بِيضَ اللِّحَى فَقَالَ مَا لَكُمْ لَا تُغَيِّرُونَ؟ فَقِيلَ إِنَّهُمْ يَكْرَهُونَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَكِنَّكُمْ غَيِّرُوا وَإِيَّايَ وَالسَّوَادَ

“Bir gün Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in yanındaydık. Onun yanına Yahudiler girdiler. Onların sakallarının beyaz olduğunu görünce:

“Size ne oluyor da boyamıyorsunuz?” buyurdu. Denildi ki:

“Onlar boyamayı çirkin görüyorlar.” Nebî sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu ki:

“Lakin sizler boyayın, siyahtan sakının.”[1]

Yunus – İbn Vehb – İbn Lehia – Halid b. Ebi İmran – Sa’d b. İshak b. Ka’b b. Ucra – Enes b. Malik radıyallahu anh yoluyla:

دخلت يهود على رَسُول الله - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم  فَسَأَلَ عَنْهُم؟ فَقَالُوا يهود يَا رَسُول الله وهم لَا يصبغون الشّعْر فَقَالَ غيروا سِيمَا الْيَهُود وَلَا تغيرُوا بسواد

“Yahudiler Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’in yanına girdiler. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem onlar hakkında sorunca dediler ki:

“Bunlar Yahudilerdir ey Allah’ın rasulü! Onlar saç ve sakallarını boyamazlar.” Bunun üzerine Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu ki:

“Siz Yahudilerin görüntüsünü değiştirin (boyayın) ve siyah ile boyamayın.”[2]

Kuteybe – İbn Lehia – Halid b. Ebi İmran – Sa’d b. İshak b. Ka’b b. Ucra – Enes b. Malik radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلَا تُقَرِّبُوهُ السَّوَادَ وَلا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ

“Ağaran kıllarınızı değiştirin, siyahtan sakının, Yahudilere benzemeyin.”^[3]

İbn Vehb ve Kuteybe b. Said, İbn Lehia’nın kitapları yanmasından önce rivayette bulunanlardandır. Lakin bu tariklerin hepsinde de İbn Lehia tedlis sigası olan an’ane ile rivayet etmiştir. 

Ebu Ubeyd el-Âcurri dedi ki: “Ebu Davud’u şöyle derken işittim: “Kuteybe (b. Said) dedi ki: “Biz İbn Lehia’nın hadisini ancak yeğeninin kitaplarından veya İbn Vehb’in kitaplarından yazıyorduk.”[4]

Ancak İbn Lehia’nın kitaplarının yanması ve hafızasınn bozulmasından önce de zayıf ravilerden tedliste bulunduğu sabit olmuştur. Bu sebeple öncekilerin rivayetlerinde de an’ane yapmadığından emin olmak gerekir. Bu hadisi ise İbn Lehia an’ane ile rivayet etmiştir.

Abdurrahman b. Ebi Hatim dedi ki: “Ebu Zur’a’ya İbn Lehia’dan (hafızasının bozulması ve kitaplarının yanmasından) önce işiten ravilerin rivayeti soruldu. Dedi ki:

“Sonrakiler ile öncekilerin rivayeti aynıdır. Ancak Abdullah b. el-Mubarek ve İbn Vehb rivayetlerin asıllarını araştırır ve ondan yazarlardı. Diğerleri ise şeyten (her rivayeti) alırlardı. İbn Lehia’nın zaptı iyi değildir ve hadisiyle hüccet getirilecek kimselerden değildir.”[5]

Amr b. Ali (el-Fellas) dedi ki: “Abdullah b. Lehia’nın kitapları yandı. Bundan önce kendisinden hadis yazan İbnu’l-Mubarek, Abdullah b. Yezid el-Mukri gibilerin rivayeti, kitaplarının yanmasından sonra rivayet edenlerden daha sahihtir. İbn Lehia ise zayıftır.”[6]

Bu açıklamalar, İbn Lehia’nın kitaplarının yanmasından önce rivayet edenlerin rivayetlerinin mutlak sahih olmadıklarını göstermektedir.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: “Babama dedim ki: “İbnu’l-Mubarek, İbn Vehb gibilerin İbn Lehia’dan rivayetleri hüccet olur mu?” Dedi ki: “Hayır”[7]

Ebu Hatim müteşeddidlerdendir, İbn Lehia’nın kitaplarının yanmasından önceki rivayetleri konusunda da bu şekilde şiddet göstermiştir. Bu konuda orta yol, İbn Lehia, işitme sigasını tasrih etmişse ve ondan rivayet eden kişi, kitaplarının yanmasından önce rivayet edenlerden ise, hadisi hasendir.

İşitmenin tasrih edilmesi şartı, tedlis şüphesinin ortadan kalkması içindir. İbn Hibban, İbn Lehia’nın zayıf kimselerden tedlis yaptığını zikretmiş ve şöyle nakletmiştir:

Abdurrahman b. Mehdi dedi ki: “İbn Lehia’dan az ya da çok rivayet almam. İbn Lehia’ya içinde: “Bize Amr b. Şuayn tahdis etti” ifadesi geçen bir kitap yazıldı. Bunu İbnu’l-Mubarek’e okudum. İbnu’l-Mubarek onu kendi yazısından çıkardı ve gördü ki şu şekildedir: İbn Lehia’dan, dedi ki: bana İshak b. Ebi Ferve rivayet etti, o Amr b. Şuayb’dan rivayet etti…”

İbn Hibban bunu naklettikten sonra şöyle demiştir: “Sonrakilerin İbn Lehia’nın kitaplarının yanmasından sonraki rivayetlerine gelince, onlarda münkerler çoktur. Çünkü o, kendisine okunan rivayetler ile kendisinin rivayeti ya da başkalarının rivayetleri olmasına aldırmadan rivayet etmiştir. Kitaplarının yanmasından önce rivayette bulunan öncekilerin rivayetlerinin de araştırılması gerekir. Çünkü onlarda da zayıf ve metruk ravilerden tedlis yapılmış rivayetler bulunabilmektedir…”[8]

El-Ukaylî, Muhammed b. İsa – Muhammed b. Ali yoluyla şöyle rivayet etmiştir: “Ebu Abdillah (Ahmed b. Hanbel) rahimehullah’ın İbn Lehia’dan bahsederek şöyle dediğini işittim:

“el-Musenna b. es-Sabbah’ın Amr b. Şuayb’dan rivayetlerini yazardı. Sonran bunları kendisinin Amr b. Şuayb’dan rivayeti gibi zikretmeye başladı.”[9]

Bu anlatılanlar İbn Lehia’nın zayıf ravilerden tedlis yaptığını açıkça göstermektedir. Hafız İbn Hacer, İbn Lehia’nın an’anesini tedlisin beşinci mertebesinde zikretmiştir. Bu mertebedekiler, işitmeyi tasrih etmedikleri sürece hadisi kabul edilmeyen müdellis ravilerdir.

Enes radıyallahu anh’den gelen başka tariklerde ise; Yahudi ve Hristiyanlara muhalefet ederek akları boyamak mutlak ifadeyle emredilmiş, siyahtan kaçınma şartı zikredilmemiştir:

Enes Radıyallahu Anh’den Diğer Bir Tarik

Ömer b. Muhammed ez-Zeyyat – Umeyye b. Muhammed b. İbrahim el-Mueddib - Muhammed b. Musa el-Harişî – Hammad b. Zeyd – Sabit – Enes radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى

“Akları değiştirin, Yahudi ve Hristiyanlara benzemeyin.”^[10]

Muhammed b. Musa el-Harişî hakkında Ebû Dâvûd: “Zayıf” demiş, Nesâî: “saduk” demiştir.[11] Mesleme: “Basralı salih bir kimsedir” demiştir. İbn Hibban es-Sikat’ta zikretmiştir. Umeyye b. Muhammed b. İbrahim el-Mueddib’in hal tercemesini bulamadım.

Enes Radıyallahu Anh’den Diğer Bir Tarik

Muhammed b. Merzuk el-Basrî – Ömer b. Yunus el-Yemami – el-Habbab (b. Fudale) – Enes b. Malik radıyallahu anh yoluyla:

أَن رَسُول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم كَانَ يَقُول غيروا الشّعْر

“Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem: “Saç ve sakalları boyayın” derdi.”[12]

İsnadında Habbab b. Fudale’de zayıflık vardır.

Cabir Radıyallahu Anh Hadisi

İsa b. Salim eş-Şaşi – Selm b. Salim – İbn Curayc -  Atâ - Cabir radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلَا تُقَرِّبُوهُ السَّوَادَ وَلَا تَشَبَّهُوا بِأَعْدَائِكُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَخَيْرُ مَا غَيَّرْتُمْ بِهِ الشَّيْبَ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ

“Ağaran kılları (boyayarak) değiştirin, siyah renge yanaşmayın. Müşriklerden olan düşmanlarınıza benzemeyin. Değiştirdiğiniz (boyadığınız) şeylerin en iyisi kına ve ketemdir.”^[13]

Bunun isnadında Selm b. Salim el-Belhî zayıftır. İbn Curayc mudellis olup an’ane ile rivayet etmiştir.

Bu hadisin metni “siyaha yanaşmayın” kısmı dışında şahit ve mutabaatları ile sabit olmuştur.

Daha önce Cabir radıyallahu anh’ın Ebu Kuhafe kıssasında “siyahtan kaçının” ziyadesi konusunda da İbn Cureyc’in bu lafzı zayıf ravilerden alarak tedlis ile bu hadise idrac etmiş olma ihtimalinden bahsetmiştim. Burada da aynı durum söz konusudur.

Ebu Hureyre Radıyallahu Anh Hadisi

El-Hasen b. Harun - Mekkî b. İbrahim – Abzulaziz b. Ebi Ravvad – Muhammed b. Ziyad – Ebu Hureyre radıyallahu anh yoluyla: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

 غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَاجْتَنِبُوا السَّوَادَ

“Ağaran kılları boyayarak değiştirin, Yahudilere benzemeyin. (Boyada) Siyahtan kaçının.”^[14]

Bunun isnadında el-Hasen b. Harun en-Nisaburi’yi İbn Hibban’dan başkası tevsik etmemiştir.

Abdulaziz b. Ebi Ravvad’ın hıfzında zayıflık vardır ve çok hata eder.[15] İbn Adiy bu hadisi onun tabi olunmayan münker rivayetlerinden saymıştır.

Bu münkerliğin sebebi, Ebu Hureyre radıyallahu anh’den bu konuda sahih yollarla gelen rivayetlerin hiçbirinde “siyahtan kaçının” ziyadesi zikredilmemiştir:

Ebu Hureyre Radıyallahu Anh’den Diğer Tarikler

Salih – İbn Şihab – Ebu Seleme b. Abdirrahman ve Suleyman b. Yesar - Ebu Hureyre radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

إِنَّ اليَهُودَ وَالنَّصَارَى لاَ يَصْبُغُونَ فَخَالِفُوهُمْ

“Muhakkak ki Yahudiler ve Hristiyanlar saç ve sakallarını boyamazlar. Siz onlara muhalefet edin.”^[16]

Muhammed b. Abdillah b. Numeyr – İbn İdris – Muhammed b. Amr – Ebu Seleme - Ebu Hureyre radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى

“Ağaran kılları (boyayarak) değiştirin, Yahudi ve Hristiyanlara benzemeyin.”^[17]

Ömer b. Ebi Seleme – Ebu Seleme b. Abdirrahman – Ebu Hureyre radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

أَعْفُوا اللِّحَى وَخُذُوا الشَّوَارِبَ وَغَيِّرُوا شَيْبَكُمْ وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى

“Sakalı serbest bırakın, bıyıkları alın, aklarınızı değiştirin, Yahudilere ve Hristiyanlara benzemeyin.”^[18]

Ömer b. Ebi Seleme – babası – Ebu Hureyre radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلَا تَشَبَّهُوا بِاليَهُودِ

“Akları (boyayarak) değiştirin, Yahudilere benzemeyin.”^[19]

Bu hadislerde, kâfirlere muhalefet ederek saç ve sakallardaki akları boyamak mutlak ifadeyle emredilmiş, siyahtan kaçınma şartı zikredilmemiştir!

Akları Boyayarak Kâfirlere Muhalefet Etme Emrinde Siyahtan Kaçınma Şartı Zikredilmemiştir

Başka sahabilerden gelen rivayetlerde de akları boyayarak kâfirlere muhalefet etme emri, siyahtan kaçınma şartı söz konusu olmaksızın gelmiştir:

Ez-Zubeyr Radıyallahu Anh’den

Muhammed b. Kunase – Hişam b. Urve – Osman b. Urve – babası – ez-Zubeyr radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ

“Ağaran kılları değiştirin (boyayın). Yahudilere benzemeyin.”^[20]

İbn Abbas Radıyallahu Anhuma’dan

Ebu İsmail İbrahim b. Suleyman el-Mueddib – Rişdeyn b. Kureyb – babası - İbn Abbas radıyallahu anhuma yoluyla: “Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

لاَ تَشَبَّهُوا بِالأَعَاجِمِ غَيِّرُوا اللِّحَى

“Acemlere benzemeyin, sakallarınızı boyayın.”^[21]

Aişe Radıyallahu Anha’dan

Hişam b. Urve – babası - Aişe radıyallahu anha yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى

“Aklarınızı boyayın, Yahudi ve Hristiyanlara benzemeyin.”^[22]

İbn Ömer Radıyallahu Anhuma’dan

Ahmed b. Cenab – İsa b. Yunus – Hişam b. Urve ve Ubeydullah b. Ömer – Urve b. ez-Zubeyr ve Nafi - İbn Ömer radıyallahu anhuma yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ

“Ağaran kılları (boya ile) değiştirin. Yahudilere benzemeyin.”^[23]

Abdurrahman b. Avf Radıyallahu Anh’den

Muhammed b. Amr – Ebu Seleme b. Abdirrahman b. Avf – babası Abdurrahman b. Avf radıyallahu anh yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ

““Aklarınızı boyayın, Yahudilere benzemeyin.”^[24]

Nafi b. Cubeyr Rahimehullah’tan

Abdulvehhab b. Ata el-Haffaf – İbn Curayc – Osman b. Ebi Suleyman – Nafi b. Cubeyr b. Mut’im rahimehullah yoluyla: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

غَيِّروا ولاَ تَشَبَّهوا بِاليَهودِ قالَ فَصَبَغَ أَبو بَكرٍ بِالحِنّاء والكَتَمِ وصَبَغَ عُمَرُ فاشتَدَّ صَبغُهُ وصَفَّرَ عُثمانُ بن عَفّانَ

“(Akları) boyayın, Yahudilere benzemeyin.” Bunun üzerine Ebu Bekr radıyallahu anh kına ve ketemle boyandı. Ömer radıyallahu anh boyasını koyu sarı yaptı. Osman b. Affan radıyallahu anh de sarıya boyadı.”[25]

Mürsel olup, ravileri güvenilirdir.

Bu Bölümün Neticesi

Kâfirlere muhalefet ederek ağaran saç ve sakalları boyama emri, mahfuz olan rivayetlerde mutlak ifadeyle zikredilmiş ve siyah boyadan sakındıran bir lafız Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’den sabit olmamıştır.

---

[1] Zayıf. Taberânî Mu'cemu'l-Evsat (142)

[2] Zayıf. Taberî Tehzibu’l-Asar (926)

[3] Zayıf. Hakîm et-Tirmizi Menhiyyat (s.197) Ahmed (3/247) Sahihu’l-Cami (4169)

[4] Tehzibu’l-Kemal (15/487)

[5] El-Cerh ve’t-Ta’dil (5/145)

[6] El-Cerh ve’t-Ta’dil (5/145)

[7] El-Cerh ve’t-Ta’dil (5/145)

[8] El-Mecruhin (2/11)

[9] Ukayli ed-Duafa (2/294)

[10] Hasen ligayrihi. Ebu’l-Hasen el-Kazvinî Meclisu İmla (16)

[11] Nesâî Meşyeha (50)

[12] Sahih ligayrihi. Taberî Tehzibu’l-Asar (811)

[13] Zayıf. Taberânî Mu'cemu'l-Evsat (5160) İbn Hayuye Meşyeha (5)

[14] Münker. Beyhaki (7/311) İbn Adiy el-Kamil (6/509)

[15] Bkz.: Ukayli ed-Duafa (3/6) Tehzibu’t-Tehzib (6/301)

[16] Sahih. Buhari (3462, 5899) Muslim (2103)

[17] Hasen. İbn Hibban (12/287) Ahmed (2/261, 499) İbn Sa’d (1/439) Begavi Şerhu’s-Sunne (3175) Ebu Ya’la (10/381) Bezzar (14/310) Beyhaki (7/311) Ebu İshak el-Askerî Musnedu Ebi Hureyre (9)

[18] Hasen. Ahmed (2/356)

[19] Hasen. Tirmizi (1752) Ebu Ya’la (10/413) Bezzar (15/238)

[20] Sahih. Ahmed (1/165) Nesai (5074) Ebu Ya’la (2/42) İbn Sa’d (1/439) Hatib (5/405) Ebû Nuaym Hilyetu'l-Evliyâ (2/180) Ebu Nuaym Marife (446) Heysem b. Kuleyb eş-Şaşi Musned (45) Deylemi (4271) İbn Asakir Tarih (15/169, 38/438)

[21] Hasen ligayrihi. Bezzar (11/384) Şecerî, Emali (2686) İbn Adiy el-Kamil (4/66) isnadında Ruşdeyn b. Kureyb zayıftır.

[22] Sahih. Taberânî Mu'cemu'l-Evsat (1230) Tahavi Şerhu Muşkili’l-Asar (3678) Ebu Nuaym Tarihu Esbehan (s.228) Hatib Tarih (5/405, 9/378) Ebu’l-Kasım el-Muhrevani Fevaid (130, 131) İbnu’l-Mukri Mu’cem (987) Ebu’ş-Şeyh Ahlaku’n-Nebi (892)

[23] Sahih. Nesai (5073) Ebu Ya’la (10/46) Ebu Ya’la Mu’cem (70) Hatib (4/77) Tahavi Şerhu Muşkili’l-Asar (3679) İbnu’l-A’rabi Mu’cem (742)

[24] Hasen ligayrihi. Ebu’ş-Şeyh Ahlaku’n-Nebi (893) İbn Adiy el-Kamil (4/518)

[25] Mürsel, sahih. İbn Sa’d (3467) Belazuri Ensabu’l-Eşraf (10/76)