Şüphesiz ki hamd, Allah'adır. O'na hamdeder, O'ndan yardım ve bağışlanma dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve kötü amellerimizden Allah'a sığınırız. Allah kime hidayet ederse onu saptıracak yoktur. Kimi de saptırırsa onu hi-dayete erdirecek yoktur. Allah'tan başka ilah olmadığına şehadet ederim. O, tektir ve ortağı yoktur. Ve şehadet ederim ki, Muhammed O'nun kulu ve rasulüdür.
Allah'ın Dini'nde sebat etmek, azimle ve tutarlılıkla sı-rat-ı müstakimde yürümek isteyen her sadık müslüman için en başta gelen bir istektir.
Konunun önemi bir takım noktalarda gizlidir. Bunlar-dan bazıları şu şekildedir:
" Müslümanların halen içerisinde yaşadığı toplumların durumu, ateşiyle yandıkları çeşitli fitneler ve tuzaklar, dini garip duruma düşüren türlü şüpheler ve şehvetler...Öyle ki dine sarılan, hayret verici bir konuma ulaşmıştır: "Dinine sarılan ateş parçasını elinde tutuyor gibidir."
Müslümanın, sebatı sağlayacak sebeplere bugünkü ihtiyacının, selef zamanındaki bir kardeşinin ihtiyacından daha fazla olduğu konusunda hiçbir akıl sahibinin şüphesi yoktur. Zamanın kötülüğü, kardeşliğin azlığı, yardımlaşma ve dayanışmanın zayıflığı nedeniyle bunu gerçekleştirmek için gereken gayret daha büyüktür.
" Dinden çıkma olaylarının çoğalması, İslam için çalışan-lar arasında dahi sapmaların başgöstermesi, müslümanı bu gibi sonuçlardan korkmaya ve güvenli bir neticeye u-laşmak için sebatı sağlayacak etkenleri aramaya itmek-tedir.
" Konunun, kendisi hakkında Nebi sallallahu aleyhi ve sellem'in "Ademoğlunun kalbi kaynadığı zaman ten-cereden daha çok altüst olur." buyurduğu kalp ile bağlantılı olması...Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem kalp ile ilgili bir başka benzetme daha yapar: "Kalp, an-cak (takallubu) dönmesi dolayısıyla kalp olarak isim-lendirilmiştir. Kalp, bir ağaç gövdesindeki tüy gibidir. Rüzgar onun altını üstüne getirir." Bu hadisten sonra şair şöyle der:
"İnsan ancak unutkanlığı dolayısıyla insan olarak isim-lendirildi"
"Kalp de ancak dönmesi nedeniyle kalp olarak isim-lendirildi"
Şehvetler ve şüpheler karşısında dönüveren kalbin sabit hale getirilmesi, bu görevin büyüklüğüne ve zorluğu-na uygun güçlü etkenlere ihtiyaç duyan tehlikeli bir iştir.
SEBATI SAĞLAYAN ETKENLER
Allah azze ve celle, bizlere merhameti gereği; Kita-bı'nda, Nebi'si aracılığıyla ve O'nun yaşantısında sebat için gerekli bir çok etken bildirmiştir. Bunlardan bazılarını birlikte ele alacağız:
1. Kur'an'a yönelmek:
Kur'an-ı Kerim, ilk sebat vasıtasıdır. Allah'ın sağlam ipidir. Aydınlatıcı nurdur. O'na sımsıkı sarılanı Allah korur. O'na tâbi olanı Allah kurtuluşa erdirir. O'na davet eden doğru yola yönlendirilir.
Allah, Kur'an'ın belirli bir aşamayla ayrıntılı olarak indi-rilmesindeki amacın kalpleri iyice sağlamlaştırmak olarak açıklar: Allah Teâlâ, kafirlerin şüphelerini reddederek şöy-le buyurur: (İnkar edenler, "Kur'an ona bir defada top-luca indirilmeli değil miydi?" dediler. Biz onunla senin kalbini sağlamlaştırmak için böyle yaptık ve onu tane tane okuduk. Onların sana getirdikleri hiçbir temsil yoktur ki, sana doğrusunu ve daha açığını getirmeye-lim)
Kur'an niçin dinde sebatın kaynağıdır?
" Çünkü, imanı yeşertir. Allah ile bağını kurarak nefsi a-rındırır.
" Kur'an ayetleri, müminin kalbine serinlik ve esenlik in-dirir. Böylece, fitne rüzgarları onu sürükleyemez. Kalbi, Allah'ın zikri ile huzur bulur.
" Müslümanı, doğru değerler ve düşüncelerle donatır. Bununla, çevresinde olanları düzenleyebilir. Yine; kendisi-ne olayları değerlendirme imkanı sağlayan ölçüler kazan-dırır. Olayların ve insanların değişmesine göre sözleri de-ğişip birbiriyle çelişmez ve kararında tereddüt olmaz.
" Kafirler ve münafıklardan oluşan İslam düşmanlarının ortaya attığı şüphelere cevap verir. İslam'ın ilk yıllarında yaşananlar, canlı örneklerdir:
Müşriklerin "Muhammed terk edildi" demelerine karşı, Allah azze ve celle'nin (Rabbin seni bırakmadı ve sana darılmadı) kavlinin Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in nefsine etkisi nedir?
Kureyş kafirleri, Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem'e öğretenin bir beşer olduğunu ve O'nun, Kur'an'ı Mekke'deki rumi bir marangozdan aldığını iddia edince Allah azze ve celle'nin (Kendisine nisbet ettikleri şah-sın dili yabancıdır. Halbuki bu (Kur'an) apaçık bir A-rapça'dır.) buyurmasının etkisi nedir?
Münafığın (Bana izin ver, beni fitneye düşürme) de-mesi üzerine Allah azze ve celle'nin (Bilesiniz ki onlar zaten fitneye düşmüşlerdir) buyurmasının müminlerin kalplerindeki etkisi nedir?
Destek üzerine destek ve iman etmiş kalpleri kuvvet-lendirme, şüpheleri reddetme ve batıl ehlini susturma de-ğil mi?..Rabbim'e yemin olsun ki evet!
Hayret edilecek bir durum da Allah'ın müminlere, Hudeybiye'den dönüşlerinde çok ganimetler alacaklarını vadetmesidir. (Bu Hayber ganimetleridir.) Bunu, kendileri için kısa bir süre sonra gerçekleştireceğini, oraya yalnız çıkacaklarını ve münafıkların onlara katılmak isteyeceğini, müslümanların onlara kendilerine tâbi olmamalarını söyle-yeceğini; münafıkların, Allah'ın kelamını değiştirmek iste-yerek ısrar edeceklerini ve müminlere "Siz bizi çekemi-yorsunuz" diyeceklerini bildirir. Allah azze ve celle onlara şöyle cevap verir: (Neredeyse hiç laf anlamıyorlar) Sonra bunların hepsi müminlerin gözleri önünde aşama aşama, adım adım ve kelime kelime gerçekleşir.
İşte bu noktada; hayatlarını Kur'an'a bağlayanlar; Kur'an'ı okumaya, ezberlemeye, anlamaya ve düşünmeye yönelenler, O'nunla hareket edip O'na boyun eğenler ile insanların sözünü tüm uğraşları ve meşguliyetleri haline getirenler arasındaki farkı anlayabiliriz.
Ve keşke ilim talep edenler, eğitimlerindeki büyük payı Kur'an'a ve tefsirine verebilseler..
2. Allah'ın Şeriatı'na tutunup salih amel işlemek
Allah Teâlâ şöyle buyurur: (Allah, iman edenleri sağ-lam sözle hem dünya hayatında hem de ahirette sa-pasağlam tutar. Zalimleri ise Allah saptırır. Allah dile-diğini yapar)
Katâde şöyle der: Dünya hayatında hayırla ve salih amel ile sabit tutar. Ahirette ise kabirde sabit tutar. Selef-ten bir çoğundan bu rivayet edilmiştir.
Allah Subhanehu şöyle buyurur: (Eğer kendilerine verilen öğüdü yerine getirselerdi, onlar için hem daha hayırlı hem de (imanlarını) daha pekiştirici olurdu) Yani hak üzerinde daha sağlam olurlardı.
Bu apaçıktır. Fitne başgösterince, salih amellerden geri duran tembellerden sebat bekleyebilir miyiz? Oysa iman eden ve salih amel işleyenleri Rableri, imanları ile doğru yola yöneltir. Bu nedenle, Rasûlullah sallallahu aley-hi ve sellem salih amellere ısrarla devam ederdi. Kendisi-ne en sevimli amel az da olsa devamlı olanıydı. Sahabileri bir amel işlediklerinde onu sürekli hale getirdiler. Aişe radıyallahu anha bir amel işlediğinde ona devam ederdi. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem "Oniki rekatı kıl-maya ısrarla devam edene cennet vacip olur." (Ratibe sünnetlerini kasdeder). Kudsi hadiste, "Kulum bana nafilelerle yaklaşmaya öyle devam eder ki ken-disini severim" buyurulur.
3. Peygamber kıssalarını düşünüp örnek almak için incelemek
Allah Teâlâ'nı şu ayeti buna delalet etmektedir: (Pey-gamberlerin haberlerinden senin kalbini teskin ede-ceğimiz her haberi sana anlatıyoruz. Bunda sana gerçeğin bilgisi, müminlere de bir öğüt ve bir uyarı gelmiştir)
Bu ayetler, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem za-manında oyun ve eğlence olsun diye inmedi. Bilakis yüce bir gaye için indi. Bu, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in ve O'nunla birlikte müminlerin kalplerini sağlam-laştırma gayesidir.
" Allah azze ve celle'nin ("Eğer iş yapacaksanız, ya-kın onu da tanrılarınıza yardım edin!" dediler. "Ey a-teş! İbrahim için serinlik ve esenlik ol!" dedik. Böyle-ce ona bir tuzak kurmak istediler; fakat biz onları, da-ha çok hüsrana uğrayanlar durumuna soktuk) kav-lini düşünsen...İbni Abbas şöyle der: "İbrahim aleyhisselam ateşe atıldığında en son sözü (Hasbiyallahu ve ni'mel-Vekil / Allah bana yeter ve O ne güzel bir vekil-dir) idi."
Bu kıssayı düşünürken, baskı ve işkence karşısında direnme duygusunun kalbine yerleştiğini hissetmiyor mu-sun?
" Musa aleyhisselam kıssasıyla ilgili Allah azze ve celle'nin (İki topluluk birbirini görünce, Musa'nın a-damları: "İşte yakalandık!" dediler. Musa: "Asla!" dedi. "Rabbim şüphesiz benimledir, bana yol göste-recektir") kavlini düşünürsen...
Bu kıssayı düşünürken, zalimlerle karşılaşınca kararlı-lık sebat etme ve şiddet anında, ümitsizliğe kapılanların bağrışmaları arasında kararlılık gösterme şuurunu hisset-miyor musun?
" Firavun'un sihirbazlarının hikayesini göz önüne getir-sen... Hani şu, hak kendilerine açıkça belli olunca ondan dönmeyerek kararlılık gösteren bir avuç insanın ilginç hi-kayesi...
Zalimin (Ben size izin vermeden önce ona inandı-nız öyle mi! Hakikat şu ki o, size büyü öğreten büyü-ğünüzdür. Şimdi elleriniz ile ayaklarınızı tereddüt et-meden çaprazlama keseceğim ve sizi hurma dallarına asacağım! Böylece hangimizin azabının daha şiddetli ve sürekli olduğunu iyice anlayacaksınız) tehditleri karşısında, sebat etmenin bir yüce örneğinin kalbe yerleş-tiğini görmüyor musun?
İnanan azınlığın hiç tereddüt etmeden (Seni, bize ge-len apaçık mucizelere ve bizi yaratana tercih edeme-yiz. Öyle ise yapacağını yap! Sen ancak bu dünya hayatında hükmünü geçirebilirsin) diyerek göster-diği kararlılık...
" Yine; Yasîn Suresi'nde geçen müminin ve Firavun ailesindeki müminin kıssalarından, Ashabu'l-Uhdûd'un hikayesi ve benzerlerinden alınacak en büyük ders, nere-deyse tamamıyla sebat üzerinedir.
4. Dua
Allah'ın mümin kullarının özelliklerinden biri de, kendi-lerini dinde sabit kılması için dua ile Allah'a yönelmeleri-dir:
(Rabbimiz! Bizi doğru yola ilettikten sonra kalple-rimizi eğriltme)
(Ey Rabbimiz! Üzerimize sabır yağdır ve ayakla-rımızı sabit kıl)
"Ademoğullarının kalplerinin hepsi Rahman'ın parmaklarından iki parmağın arasında bir kalp gibi-dir. Onu dilediği gibi çevirir." Bu nedenle, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem çokça şöyle derdi: "Ey kalpleri çeviren! Kalbimi dinin üzerine sabit kıl."
5. Allah'ı zikretmek
Bu, sebatı sağlayan en büyük etkenlerdendir. Allah azze ve celle'nin (Ey iman edenler! Herhangi bir toplu-luk ile karşılaştığınız zaman sebat edin ve Allah'ı çok zikredin) kavlinde iki olay arasında kurulan şu bağı dü-şün. Allah'ı zikretmeyi, cihatta kararlılık göstermeye yar-dımcı olacak en büyük sebeplerden biri olarak gösteriyor.
"Farslar'ın ve Rumlar'ın, en çok ihtiyaç duydukları bir anda çokluklarının kendilerini nasıl aldattığını düşün" İna-nanların, sayılarının azlığına rağmen Allah'ı çokça zikret-meleri nedeniyle nasıl kazandıklarını düşün.
Güzellik ve makam sahibi kadın kendine çağırdığı zaman, onun fitnesine karşı koymak için Yusuf aleyhisselam ne ile yardım diledi? "Maâzallah / Allah ko-rusun!" kalesine sığınmadı mı? Bunun sonucu, şehvet dal-gaları bu kalenin surlarına çarpıp yok olmadı mı?
Müminlerin imanlarının sağlamlaştırılmasında zikirlerin rolü işte böyle olur.
6. Müslümanın, doğru yolda yürümeye gayret etmesi
Her müslümanın üzerinde yürümesi gereken tek doğru yol, Ehli Sünnet ve'l Cemaat yoludur. Bu yol; Et-Taifetu'l-Mansûra'nın, el-Fırkatu'n-Nâciye'nin, sahih akide ve doğru metod sahiplerinin yolu; sünnete ve delile uyanların, Allah düşmanlarını ve batıl ehlini terkedenlerin yoludur.
Doğruda sabit kalma konusunda bunun önemini bil-mek istiyorsan düşünerek kendine şu soruyu sor: Geçmiş-te ve günümüzdeki insanların bir çoğu niçin saptı?.Niye şaşkınlığa düştüler ve ayakları Sırat-ı Müstakim'den kaydı, doğru yol üzere ölemediler? Ya da ömürlerinin büyük bir kısmını tüketip hayatlarının değerli bölümlerini boşa geçir-dikten sonra doğruya ulaştılar?
Onları; felsefeden kelama, tahriften i'tizâla,tevilden tefviz ve ircâya, tasavvuf tarikatlarının birinden diğerine sapıklık ve bidat dairelerinde dolaşır görürsün.
Ehli bidat, işte bu şekilde şaşkınlık ve tereddüt içeri-sinde olur. Kelam ehlinin ölüm anında sebattan nasıl mah-rum edildiğine bak! Selef alimleri şöyle der: "Ölüm anında insanların en çok şüpheye düşeni kelam ehlidir."
Şimdi düşün! Ehli Sünnet ve'l Cemaat'tan hiç kimse, bu yolu öğrenip anladıktan ve bu yola koyulduktan sonra kızarak onu terketmiş mi? Belki hevâsı ve şehvetleri, zayıf aklına takılan bir şüphe dolayısıyla terkedebilir. Ama asla, daha doğrusunu gördüğü veya bu yolun batıl olduğu ken-disine belli olduğu için terketmez!
Bunun delili, Herakl'ın, Ebu Süfyan'a Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem'e tâbi olanlar hakkında sorduk-larıdır: "Onlardan hiç kimse bu dine girdikten sonra dinine kızarak ondan geri dönüyor mu?" der. Ebu Süfyan "Hayır" deyince Herakl şöyle der: "İmanın sevinci kalplere karışın-ca böyle olur"
Büyüklerden, bidat yollarında dolaştıklarını çok işittik. Bazılarına Allah'ın hidayet ettiğini, onların da batılı terkedip, önceki gittikleri yollara kızarak Ehli Sünnet ve'l Cemaat yoluna girdiklerini duyduk. Fakat bunun tersini hiç duyduk mu?!.
Eğer hak üzere sabit kalmak istiyorsan müminlerin yoluna koyul!
7. Terbiye
Belirli bir aşamayla, anlayarak elde edilen imani ve ilmi terbiye, sebatı gerçekleştiren faktörler içerisinde te-mel bir faktör olarak yeralır.
İmani terbiye; kalbe ve vicdana korku, ümit ve sevgi ile canlılık kazandırır. Kur'an ve Sünnet ifadelerinden uzak kalma ve insanların sözlerine tutunma neticesi ortaya çı-kan donukluğu yokeder.
İlmi terbiye; sahih delil üzerinde durur. Bu da taklidi ve hoş olmayan fırsatçılığı ortadan kaldırır.
Şuurlu terbiye ile kişi kötülerin yollarını ve İslam düşmanlarının planlarını öğrenir. Gündemi bilir ve olayları tam olarak kavrayarak ona göre hareket eder. Bu şekilde, sınırlı sayıda insanın bulunduğu küçük toplumlarda kabu-ğuna çekilme ve içine kapanma önlenir.
Kademeli terbiye ise, müslümanı aşama aşama iler-letir. Onu dengeli bir planlamayla, olgunlaşmanın basa-maklarında yükseltir. Bununla; aklına geleni söylemenin, aceleciliğin ve zararlı çıkışların önüne geçilir.
Sebatı getiren bu unsurun önemini daha iyi anlamak için Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in hayatına ba-kalım ve kendimize soralım:
Nebi sallallahu aleyhi ve sellem'in sahabilerinin Mek-ke'de, kendilerine baskı uygulanan günlerde gösterdikleri sabrın kaynağı nedir?
Bilal, Habbâb, Mus'ab, Yasir ailesi ve diğer mazlum-lar; hatta sahabenin önde gelenleri boykot sırasında ve diğer zamanlarda nasıl sebat ettiler?
Onların bu kararlılıkları, kişiliklerini aydınlatan nübüvvet ışığının köklü terbiyesi olmadan gerçekleşebilir miydi?
Bir sahabiyi ele alalım. Örneğin Habbâb ibnu'l-Eret radıyallahu anh...Efendisi, demir şişleri kor haline gelince-ye kadar ısıtır, sonra onun çıplak sırtına koyardı ve sırtının yağı eriyip üzerlerine akınca ancak onları söndürürdü. O-nu, bütün bunlara sabretmeye sevkeden neydi?
Bilal...Güneşten yanmış toprağın üzerinde, kayanın al-tında...Ve Sümeyye...Bağlar ve zincirler içerisinde...
Medine döneminde yaşanan bir olay ve bir soru: Huneyn'de, müslümanları çoğu hezimete uğrayınca Nebi sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte kim sebat gösterdi? İslam'a yeni girenler mi? Henüz nübüvvet okulunda yeteri kadar terbiye görmemiş ve çoğu ganimet toplamak için çıkanlar mı? Asla!..Sebat gösterenlerin çoğu, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in elinde uzun süre terbiye gö-ren seçkin müminlerdi.
Onlar, eğer bu terbiye olmasaydı sebat gösterebilirler miydi?
8. Üzerinde bulunduğu yola güvenmek
Müslümanın üzerinde bulunduğu yola olan güveni art-tıkça, o yolda yürümeye kararlılığı da şüphesiz daha büyük olur. Bu güveni sağlayan faktörlerden bazıları şunlardır:
" Üzerinde bulunduğun doğru yolun, bu asırda ve bu zamanda ortaya çıkmış yeni bir yol olmadığını hisset-mek...O; senden önce nebilerin, sıddîkların, alimlerin, şe-hitlerin ve salihlerin üzerinde yürüdükleri soylu bir yoldur. Bunu hissetmekle garipliğin yok olur ve yalnızlığın dostlu-ğa, üzüntülerin sevince ve mutluluğa dönüşür. Çünkü, onla-rın hepsinin bu yolda sana kardeş olduklarını hissedersin.
" Seçilmiş olmanın şuuruna varmak...Allah azze ve celle şöyle buyurur:
(Hamdolsun Allah'a ve selam olsun seçkin kıldığı kullarına)
(Sonra Kitab'ı, kullarımız arasından seçtiklerimize verdik)
(İşte böylece Rabbin seni seçecek, sana olayla-rın yorumunu öğretecektir)
Allah, peygamberleri nasıl seçmişse, salihler için de bu seçimden bir pay vardır. Bu pay, peygamberlerin ilim-lerinden kendilerine kalandır.
Allah seni bir cansız, bir hayvan, bir kafir, bir inkarcı, bir bidat davetçisi, bir fasık olarak yaratsaydı; İslam'a ça-ğırmayan bir müslüman veya çeşitli hataları olan bir yola davet eden biri olarak yaratsaydı bilincin nasıl olurdu?
Allah'ın seni seçmesinin ve seni Ehli Sünnet ve'l Ce-maat yolunda bir davetçi kılmasının, üzerinde bulunduğun yolda kararlılık göstermene etki eden faktörlerden biri ol-duğunu görmüyor musun?
9. Allah azze ve celle'ye daveti pratik olarak uygula-mak
Nefis, hareket etmezse bozulur. Dışa açılmazsa çürür. Nefsin dışa açılabileceği en yüce alanlardan biri de Al-lah'a davettir. Bu, peygamberlerin görevidir ve nefsi azap-tan kurtarır. Bu uğurda, kuvvetler harekete geçer ve önem-li görevler yerine getirilir. Dolayısıyla davet et ve emrolunduğun gibi dosdoğru ol. Hiçbir konuda bir kimse hakkında "ne ilerledi ne geriledi" demek doğru değildir. Çünkü nefsi sen ibadetle meşgul etmezsen, o seni günah-la meşgul eder. İman, artar ve eksilir.
Zaman harcayarak, kafa yorarak, çalışarak ve konu-şarak doğru yola davet etmek, müslümanın en önemli uğ-raşı ve kaygısı olursa; bu, şeytanın saptırma ve fitneye dü-şürme uğraşının önünü keser.
Buna; davet yolunda yürürken karşılaştığı engeller, i-natçılar ve batıl ehli karşısında davetçinin nefsinde oluşan meydan okuma duygusunu da ilave edebiliriz.
Bu şekilde davet, kendisiyle kazanılan büyük sevaba ilave olarak sebatı sağlayan etkenlerden biri olur; gerile-meyi ve bozulmayı engeller. Çünkü hücüm eden savunma ihtiyacı hissetmez. Allah, davetçilerle birliktedir, onları sağlamlaştırır ve hatalarını örter. Davetçi doktor gibidir. Bilgisiyle ve tecrübesiyle hastalıklara karşı savaşır. Baş-kaları üzerindeki bu savaşıyla o, hastalığa yakalanmaktan diğer insanlara oranla daha uzaktır.
10. Sağlam insanların etrafında bulunmak
Bu insanların sıfatlarından birini Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şu şekilde haber verir: "İnsanlar ara-sında öyleleri vardır ki, iyiliğin anahtarları ve kötülü-ğün kilididirler."
Alimleri ve salihleri, davetçileri ve inananları arayıp onların etrafında bulunmanın sebat etmeye büyük bir şe-kilde yardımı vardır. İslam tarihinde gerçekleşen bazı fitne-lerde, Allah müslümanları bir takım kişilerle sabit kılmıştır.
Ali ibnü'l-Medini rahimehullah'ın bahsettiği şu olay bunlardandır: "Allah dini riddet günü Sıddîk ile, mihnet gü-nü de Ahmed ile aziz kıldı"
İbnu'l-Kayyım rahimehullah'ın, Şeyhulislam İbni Teymiyye'nin kararlılık göstermedeki rolünü anlatırken söy-lediği şu sözleri düşün: "Korkumuz şiddetlenip kötü şeyler aklımıza gelmeye ve yeryüzü bize dar gelmeye başlayınca ona giderdik. Onu görüp sözünü işitir işitmez o hallerin hepsi üzerimizden kalkardı. Gönül rahatlığına, kuvvete, inanca ve sükunete dönüşürdü. Kullarına, ona kavuşma-dan cennetini gösteren; bu dünyada onlara cennetin kapı-larını açan; ona olan arzularını ve onun için yarışmalarını kuvvetlendirecek şekilde cennetin kokusundan ve serinli-ğinden onlara hissettiren Allah'ı tüm noksanlıklardan ten-zih ederim."
İşte burada İslam kardeşliği kararlılığı sağlamada ana unsur olarak ortaya çıkar. Salih kardeşlerin, örnek alına-cak insanlar ve terbiye edici sıfatı bulunan kimseler, yürü-düğün yolda sana yardımcıdır. Kendisine sığınacağın bir barınaktır. Bildikleri ayetler ve hikmetli sözlerle seni sağ-lamlaştırırlar. Onlardan ayrılma ve onların arasında yaşa. Sakın yalnız kalma, şeytanlar seni kapar. Çünkü, kurt an-cak sürüden uzak kalanı yer.
11. Allah'ın yardımına ve geleceğin İslam'ın olacağı-na tamamen inanmak
Sebata en çok yardım geciktiği zaman, sabit olan a-yaklar kaymasın diye ihtiyaç duyarız. Allah Teâlâ şöyle buyurur: (Nice peygamberler vardı ki, beraberinde bir-çok Allah erleri bulunduğu halde savaştılar da onlar, Allah yolunda başlarına gelenlerden dolayı gevşeklik ve zaaf göstermediler, boyun eğmediler. Allah sabre-denleri sever. Onların sözleri, sadece şöyle demekten ibaretti: "Ey Rabbimiz! Günahlarımızı ve işimizdeki taşkınlığımızı bağışla; ayaklarımızı sabit kıl; kafirler topluluğuna karşı bizi muzaffer eyle!" Allah da onlara dünya nimetini ve ahiret sevabının güzelliğini verdi. Allah iyi davrananları sever)
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, işkence gören sahabilerinin inançlarını sağlamlaştırmak için onlara baskı ve işkence günlerinde, geleceğin İslam'ın olacağını haber vermişti. Ne demişti?
Buhari'de, Habbâb radıyallahu anh'tan, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu rivayet edi-lir: "Allah bu işi (dini) mutlaka tamamlayacaktır. Öyle ki, bir yolcu San'a'dan Hadramevt'e kadar Allah'tan ve sürüsü için kurttan başka hiçbir şeyden korkma-dan gidecek"
Geleceğin İslam'ın olacağı ile ilgili hadisleri İslam'da yeni olanlara bildirmek onların kararlılık üzere terbiye e-dilmesi açısından önemlidir.
12. Batılın gerçek yüzünü bilmek ve ona kanmamak
Allah azze ve celle'nin (İnkarcıların diyar diyar do-laşması sakın seni aldatmasın!) kavlinde müslümanlar için bir teselli ve inançlarını kuvvetlendirme vardır.
Allah azze ve celle'nin (Köpük ise atılıp gider) a-yetinde batıldan korkmama ve batıla teslim olmama konu-sunda akıl sahipleri için bir örnek vardır.
Kur'an-ı Kerim'in bir üslubu da batıl ehlini ortaya çı-karmak, hedeflerini ve bunun için kullandıkları yolları açığa vurmaktır. (Böylece suçluların yolu belli olsun diye ayetleri iyice açıklıyoruz) Müslümanlar, gafil yakalan-masın ve İslam'a nereden zarar gelebileceğini bilsinler diye...
Düşmanlarını tanımadıkları için hesap etmedikleri yer-den saldırıya uğrayınca sebat edemeyen ve ayakları ka-yan nice davetçiler ve dağılan hareketler işittik ve gördük.
13. Kararlı davranmaya yardımcı olacak huyları e-dinmek
Bunların en başında sabır gelir. Buhari ve Müslim'de rivayet edilen bir hadiste Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurur: "Hiç kimse sabırdan daha hayırlı ve bol bir hediye ile ödüllendirilmedi" Sabrın en şiddetlisi, musibetle ilk karşılaşma anındadır. Kişi bekle-mediği bir felaketle karşılaştığında çöküntü yaşar ve sabrı yoksa kararlılığını kaybeder.
İbnu'l Cevzi rahimehullah'ın şu anlattığını düşün: "Sek-senine yaklaşmış bir adam gördüm. Cemaatle namaza devam ederdi. Kızının oğlu öldü. Şöyle dedi:"Kimsenin dua etmesine gerek yok. Çünkü O (Allah), duayı kabul etmiyor." Sonra şöyle dedi: "Allah Teâlâ inat ediyor ve bize bir çocuk dahi vermiyor."" Allah, bu adamın söyle-diğinden yüce ve uzaktır.
Müslümanlar Uhud'da musibete uğradıklarında bunu beklemiyorlardı. Çünkü Allah onlara zafer vadetmişti. Böy-lece Allah onlara, kanla ve şehitlerle iyi bir ders vermiş oldu: ((Bedir'de) iki katını (düşmanınızın) başına getir-diğiniz bir musibet, (Uhud'da) kendi başınıza geldiği için mi "Bu nasıl oluyor?" dediniz? De ki: O, kendi-nizden kaynaklanmaktadır) Nefislerinden kaynakla-nan neydi?
(Allah arzuladığınız (galibiyeti) size gösterdikten sonra zaafa düştünüz; verilen emir konusunda tar-tışmaya kalkıştınız ve âsi oldunuz. İçinizde dünyayı isteyeniniz de vardı)
14. Salih kimsenin nasihati
Müslümanın, bir fitneye uğradığı ve Rabbi onu arındır-mak için imtihan ettiği zaman sebat etmesini sağlayan faktörlerden biri de Allah'ın ona, kendisine nasihat eden ve inancını sağlamlaştıran salih bir insan göndermesidir. Allah'ın kendisini faydalandırdığı, hatasını örten nasihatler-dir. Bu nasihatler; Allah'ı, O'na kavuşmayı, cenneti ve ce-hennemi hatırlatan sözlerle doludur.
İmam Ahmed'in hayatında bunun örneklerine rastlanır. O, saf bir altın gibi çıkmak üzere bela ile imtihana girer.
Zincirlerle bağlı olarak Me'mun'un huzuruna götürül-mektedir. Me'mun, huzuruna getirilmeden önce İmam Ahmed'i ağır bir şekilde tehdit etmiştir. Öyle ki, hizmetçisi İmam Ahmed'e şöyle der: "Ey Ebâ Abdillah! Me'mun da-ha önce hiç çekmediği bir kılıç çekti. Eğer, Kur'an'ın mah-luk olduğunu söylemezsen seni o kılıçla öldüreceğine, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'e yakınlığı üzerine yemin etti. Bunu sana söylemek bana zor geliyor."
İşte o anda, basiret sahibi akıllı insanlar imamlarına, inancını kuvvetlendirici sözler söylemeyi fırsat bilirler. Zehebi'nin "es-Siyer"inde Ebu Cafer el-Enbâri'den şöy-le dediği rivayet edilir: "Ahmed, Me'mun'a götürüldüğün-de haberim oldu. Fırat'ın karşısına geçtim. Onu handa otu-rurken buldum. Kendisine selam verdim. "Ey Ebâ Cafer! Sıkıntı çektin" dedi. Ona şöyle dedim: "Yâhu! Sen bugün başsın. İnsanlar seni örnek alıyor. Vallahi, Kur'an'ın mah-luk olduğunu söylersen insanlar da söyleyecek. Eğer sen söylemezsen, insanlardan bir çoğu da bunu söylemekten kaçınacak. Bununla birlikte; adam seni öldürmese de sen zaten öleceksin. Ölümden kaçış yoktur. Allah'tan kork ve onların isteğine cevap verme!" Ahmed, "Maşaallah/ Allah böyle diledi" diyerek ağlamaya başladı. Sonra dedi ki: "Ey Ebâ Cafer! Tekrarla" Ona aynı şeyleri tekrar söylerken "Maşaallah/ Allah böyle diledi" diyordu."
İmam Ahmed, Me'mun'a götürülüşünü anlatırken şöyle der: "Geniş bir düzlüğe girdik. Gecenin ortasında orada ilerliyorduk. Bir adam karşımıza çıktı ve "Hanginiz Ahmed b. Hanbel?" dedi. Ona, "Bu" dediler. Deveciye, "Yavaşla" dedi. Sonra şöyle dedi: "Be adam! Burada öldürüleceği-ne üzülme, cennete girersin". Daha sonra, "Allah'a ema-net ol!" dedi ve gitti. Onun kim olduğunu sordum. Araplar-dan, Rabia kabilesinden bir adam olduğunu; çölde yün yaptığını, kendisine Cabir b. Âmir denildiğini ve hayırla anıldığını söylediler."
El-Bidâye ve'n-Nihâye'de; bedevinin İmam Ahmed'e şöyle dediği zikredilir: "Be adam! Sen insanların temsilci-sisin. Onlara kötülük getirme. Bugün sen, insanların önde-risin. Sakın, seni söylemeye çağırdıkları şeyi söyleme; onlar da söyler ve Kıyamet Günü, onların günahını yükle-nirsin. Allah'ı seversen üzerinde bulunduğun düşüncede sabret. Şüphesiz seninle cennet arasında ancak öldürül-men vardır."
İmam Ahmed şöyle der: "Onun sözü, beni çağırdıkları şeyi yapmamaya olan kararlılığımı kuvvetlendiren etken-lerden biriydi."
Bir başka rivayette de İmam Ahmed şöyle der: "Bu sıkıntıya düştüğümden beri Tavk düzlüğünde benimle konuşan bedevinin sözünden daha etkili bir söz işitme-dim. Bana, "Ey Ahmed! Hakk seni öldürürse şehit olarak ölürsün. Yaşarsan da övülmüş olarak yaşarsın" dedi ve kalbime güç verdi."
İmam Ahmed kendisine eşlik eden ve fitnede onunla beraber direnen genç (Muhammed b. Nuh) hakkında şöy-le der: "Yaşının küçüklüğüne ve ilminin azlığına rağmen, Allah'ın emri konusunda Muhammed b. Nuh'tan daha di-rençli olan birini görmedim. Sonunun hayırlı olmasını dile-rim. Bir gün bana şöyle dedi: "Ey Ebâ Abdillah! Allah'tan kork! Sen benim gibi değilsin. Sen, örnek alınan bir in-sansın. İnsanlar boyunlarını uzatmış ne yapacağını gözlüyorlar. Allah'tan kork ve Allah'ın emrinde kararlı ol!" Öldüğünde onun namazını kıldım ve onu defnettim."
İmam Ahmed'in bağlı olduğu halde kendilerine namaz kıldırdığı mahkumlar bile onun sebat göstermesine katkıda bulunurlar.
İmam Ahmed bir keresinde zindanda şöyle der: "Hapsedilmeye aldırmıyorum. Evimden farkı yok. Kılıçla öldürülmeye de aldırmıyorum. Fakat kırbacın fitnesinden korkuyorum."
Zindandakilerden bazıları bunu işitir ve şöyle der: "Al-dırma ey Ebâ Abdillah! İki kırbaç darbesinden başka bir şey değil. Sonra gerisinin nereye değdiğini hissetmez-sin.""Bu söz üzerine sanki, sıkıntılarından kurtulmuş gibi olur.
Değerli Kardeşim! Salihlerden öğüt almaya gayret et ve sana nasihat edilince onu anla!
Yolculuğa çıkmadan, içerisine düşmekten korktuğun şeyler için nasihat iste.
Musibete uğradığında veya beklenen bir sıkıntıdan önce nasihat iste.
Bir makama tayin edildiğinde veya mirasa konduğun ve zengin olduğunda nasihat iste. Kendi inancını sağlam-laştır, başkasının inancını sağlamlaştır. Allah, müminlerin velisidir.
15. Cennet nimetlerini ve cehennem azabını düşün-mek ve ölümü hatırlamak
Cennet, mutluluklar diyarıdır. Acıların dindiği yerdir. Müminlerin son konaklama mekanıdır. Nefsin,karşılıksız fedakarlıkta bulunmama, çalışmama ve sebat etmeme özelliği yaratılışındandır. Bu karşılık ona zorlukları kolaylaş-tırır. Yolundaki engelleri ve güçlükleri küçük gösterir.
Alacağı mükafatı bilene çalışmanın zorluğu kolay gelir. Yolunda yürürken sebat göstermezse, genişliği gökler ve yer kadar olan cennete girme fırsatını kaçıracağını bilir. Sonra nefis, kendisini topraklıktan yükseltip ulvi aleme çekecek etkenlere muhtaçtır.
Nebi sallallahu aleyhi ve sellem, sahabilerinin inancını sağlamlaştırmada cenneti hatırlatma faktörünü kullanırdı. Hasen-sahih bir hadiste şu rivayet edilir: Yasir, Ammar ve Ümmü Ammar Allah yolunda işkence görürken Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem onların yanına uğrar ve şöyle der: "Sabredin ey Yasir ailesi! Çünkü gideceğiniz yer cennettir."
Yine, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Ensar'a şöyle derdi: "Benden sonra zulüm göreceksiniz. Havz başında bana kavuşuncaya kadar sabredin."
Ayrıca; kabirdeki iki grup insanın halini, haşrı, hesaba çekilmeyi, mizanı, sıratı ve diğer ahiret duraklarını düşün.
Ölümü hatırlamak da müslümanı kötü olmaya karşı ko-rur ve onu Allah'ın sınırları önünde durdurur; onları çiğnet-mez. Çünkü o, ölümün kendisine ayakkabısının bağından daha yakın olduğunu ve birkaç dakika sonra vaktinin ge-lebileceğini bilirken nefsi onu yanlış yapmaya ya da hata-da ısrar etmeye nasıl sürükleyebilir?
Bu nedenle Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöy-le buyurur: "Lezzetleri yıkan (ölümü) çokça hatırlayın."
SEBAT GEREKTİREN DURUMLAR
Bu durumlar, geniş açıklama gerektirecek kadar çok-tur. Burada, genel olarak bazılarını zikretmekle yetinece-ğiz.
1. Fitnelerde sebat göstermek
Kalplere isabet eden dalgalanmanın sebebi fitneler-dir. Kalp, sevinç ve üzüntü fitneleri ile karşılaştığında sabit kalmaz. Kalplerini iman dolduran basiret sahipleri bundan müstesnadır.
Fitne çeşitlerinden bazıları şunlardır:
Mal Fitnesi: (Onlardan kimi de, "Eğer Allah lütuf ve kereminden bize verirse, mutlaka sadaka verece-ğiz ve elbette biz salihlerden olacağız" diye and içti. Fakat Allah lütfundan onlara verince, onda cimrilik edip yüz çevirerek sözlerinden döndüler)
Makam Fitnesi: (Sabah akşam Rablerine, O'nun rızasını dileyerek dua edenlerle birlikte candan sebat et. Dünya hayatının süsünü isteyerek gözlerini on-lardan çevirme. Kalbini bizi anmaktan gafil kıldığımız, kötü arzularına uymuş ve işi gücü aşırılık olan kim-seye boyun eğme)
Bu iki fitnenin tehlikesi hakkında Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurur: "Bir sürüye gönderilen iki aç kurdun sürüye verdiği zarar, kişinin mala ve şerefe düşkünlüğünün dinine verdiği zarardan daha fazla değil-dir." Yani kişinin mala ve şana, şerefe düşkünlüğü dini-ne, iki aç kurdun bir sürüye verdiği zarardan daha fazla zarar verir.
Eş Fitnesi: (Ey iman edenler! Eşlerinizden ve ço-cuklarınızdan size düşman olanlar da vardır. -Onlardan sakının)
Çocukların Fitnesi: "Çocuk; korku, cimrilik ve hüzün kaynağıdır."
Baskı, İşkence ve Zulüm Fitnesi: Bu konuda en güzel örneği Allah azze ve celle'nin kavli verir: (Ateşle dolu hendeğe atılanlar (yakılarak) öldürüldü. Onlar (yakanlar) da başlarına oturmuşlar, müminlere yap-makta oldukları işkenceyi seyrediyorlardı. Onlardan; sadece, göklerin ve yerin mülkü kendisine ait olan, Aziz ve Hamîd olan Allah'a iman ettikleri için intikam aldılar. Oysa ki Allah, her şeyi görür)
Buhari, Habbâb radıyallahu anh'tan şöyle dediğini ri-vayet eder: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Kâbe'nin gölgesinde bürdesine sarınmış otururken O'na şikayette bulunduk. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle bu-yurdu: "Sizden öncekiler arasında öyleleri vardı ki yakalanıp kendisi için kazılan çukura konulurdu. Bir testere getirilerek kafasının üzerine konulur ve kafa-sı ikiye ayrılırdı. Etleri kemiklerinden ayrılıncaya ka-dar demir taraklarla taranırdı. Ve bu onu dininden döndürmezdi."
Deccal Fitnesi: Bu fitne, dünyadaki fitnelerin en bü-yüğüdür. "Ey insanlar! Allah, Adem'i yarattığından be-ri yeryüzünde deccal fitnesinden daha büyük bir fitne olmamıştır. Ey Allah'ın kulları! Ey İnsanlar! İnan-cınızda sebat gösteriniz. Ben, onu size benden önce hiçbir peygamberin anlatmadığı şekilde anlataca-ğım..."
Kalplerin, fitneler karşısında doğru yoldan sapma ve sebat gösterme dereceleri hakkında Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurur: "Fitneler kalplere, hasır gibi dal dal tesir eder. Hangi kalp onu kabul ederse ona siyah bir nokta konulur. Hangi kalp de onu red-dederse ona beyaz bir nokta konulur. Sonunda iki ayrı kalp ortaya çıkar: Gökler ve yer kaldığı müddetçe fitnelerin kendisine zarar veremeyeceği ak taş gibi beyaz bir kalp ve diğeri ....."
2. Cihatta sebat etmek
(Ey iman edenler! Herhangi bir topluluk ile karşı-laştığınız zaman sebat edin) Dinimizdeki büyük gü-nahlardan biri de ordular karşı karşıya geldiği anda savaş alanından kaçmaktır. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Hendek'te, sırtında toprak taşırken, müminlerle birlikte şu sözü tekrarlıyordu: "(Düşmanla) karşılaşırsak ayakla-rımızı sabit kıl"
3. Doğru yolda sebat göstermek
(Müminler içinde Allah'a verdikleri sözde duran nice erler var. İşte onlardan kimi, sözünü yerine geti-rip o yolda canını vermiştir; kimi de (şehitliği) bekle-mektedir. Onlar, hiçbir şekilde (sözlerini) değiştirme-mişlerdir) İlkeleri, canlarından daha değerlidir. Hiçbir geri adımı kabul etmeden sözlerinde ısrar ederler.
4. Ölüm anında sebat göstermek
Kafirler ve facirler, en zor anlarında sebattan mahrum bırakılırlar. Ölüm anında şehadet getiremezler. Bu, kötü sonun işaretlerindendir. Bir adama ölmek üzereyken "La ilahe illallah de" denilir. Başını sağa sola oynatarak söy-lemeyi reddeder.
Başka biri ölüm anında ""Bu iyi bir parça. Bunun fiyatı ucuz" der.
Bir diğeri satranç taşlarının isimlerini sayar.
Bir başkası da şarkı sözlerini veya melodisini mırılda-nır. Sevgilisinin adını tekrarlar.
Çünkü bunlar, dünyada onu Allah'ı zikretmekten alı-koymuştur. Böylelerinin, yüzünün karardığı veya kötü kok-tuğu görülür. Ruhları çıkarken kıble yönünün tersine çevri-lirler. Güç ve kuvvet ancak Allah'tandır.
Sünnet ehli salih insanlara gelince, Allah onları ölüm anında sebat göstermeye muvaffak kılar. Kelime-i şehadet getirirler. Yüzlerinin parladığı ve güzel koku yay-dıkları görülür. Ruhları çıkarken kendilerine bir şekilde müjde verilir.
Ölüm sıkıntısında, Allah'ın sebat etmeye muvaffak kıl-dığı insanlardan bir örnek...Ebu Zür'a er-Râzi, hadis ehli-nin imamlarından biri...Bu da hikayesi:
Ebu Zür'a'nın yazıcısı Ebu Cafer Muhammed b. Ali şöyle anlatır: Meşheran'da Ebu Zür'a'nin yanına gittik. Ölüm döşeğinde idi. Yanında Ebu Hatim, İbni Varrah, Münzir b. Şâzân ve başka insanlar vardı. "Ölülerinize Lailahe illallah'ı söylemesini telkin edin" şeklindeki telkin hadisini zikrettiler. Kendisine telkinde bulunma ko-nusunda Ebu Zür'a'dan utandılar. "Gelin, hadisi zikrede-lim" dediler. İbni Varrah şöyle dedi: "Ebu Asım bize şöyle bildirdi: Abdulhamid b. Cafer Salih'ten..." "İbnu Ebi" de-meye başladı. Gerisini getiremedi. Bunun üzerine, Ebu Hatim şöyle dedi: "Bündâr bize şunu bildirdi: Ebu Asım, Abdulhamid b. Cafer'den, o da Salih'ten şunu haber ver-di." O da gerisini söyleyemedi. Diğerleri sustular. Ebu Zür'a ölüm döşeğinde, gözlerini açarak şöyle dedi: "Bize Bündâr şunu bildirdi: Ebu Asım, bize Abdülhamid b. Ca-fer'in Salih b. Ebi Ureyb'den, onun da Kesir b. Murra'dan şöyle rivayet ettiğini haber verdi: Muaz b. Cebel şöyle de-di: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Son sözü La ilahe illallah olan cennete girer" Ve ruhu çıktı. Allah rahmet eylesin.
Onun gibiler hakkında Allah şöyle buyurur: (Şüphesiz, Rabbimiz Allah'tır deyip, sonra dosdoğru yolda yürü-yenlerin üzerine melekler iner. Onlara: Korkmayın, üzülmeyin, size vâdolunan cennetle sevinin! derler)
Allah'ım! Bizleri de onlardan eyle. Allah'ım! İşlerimizde sebat ve doğruda kararlılık dileriz. Davamızın sonu, Alem-lerin Rabbi olan Allah'a hamdetmektir.
Muhammed Salih el-Müneccid
